ปากกาลดน้ำหนัก จากยารักษาโรคอ้วน สู่ไอเท็มบิวตี้แสตนดาร์ดสุดฮิตบนโลกโซเชียล แพทย์ย้ำปากกาลดน้ำหนักไม่ใช่ยาวิเศษ ผู้ใช้ต้องเข้าเกณฑ์ทางการแพทย์ และควรอยู่ภายใต้การติดตามของแพทย์อย่างใกล้ชิด
“ปากกาลดน้ำหนัก” หรือยากลุ่ม GLP-1 ชนิดฉีด กลับมาเป็นกระแสบนโลกโซเชียลอีกครั้ง ท่ามกลางความเชื่อของหลายคนว่านี่คือ “ทางลัด” สู่การลดน้ำหนักอย่างรวดเร็ว แต่เบื้องหลังความนิยมดังกล่าว กลับสะท้อนปัญหาการนำยาไปใช้เกินความจำเป็น รวมถึงการซื้อขายผ่านช่องทางออนไลน์ที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง จนนำมาซึ่งความกังวลด้านความปลอดภัยของผู้บริโภค
ล่าสุด กระทรวงสาธารณสุขได้ยกระดับการควบคุมยากลุ่มนี้อย่างเข้มงวด โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2569 กำหนดให้ยากลุ่ม GLP-1 ชนิดฉีดเป็น “ยาควบคุมพิเศษ” ที่ต้องจ่ายตามใบสั่งแพทย์เท่านั้น และห้ามซื้อขายผ่านช่องทางออนไลน์โดยเด็ดขาด พร้อมกำหนดระยะเวลา 180 วันให้ผู้ประกอบการปรับตัว ก่อนมาตรการจะมีผลบังคับใช้อย่างเต็มรูปแบบ เพื่อสกัดการจำหน่ายที่ไม่เหมาะสมและคุ้มครองความปลอดภัยของประชาชน
3 ขั้นตอน เกณฑ์การใช้ปากกาลดน้ำหนัก
ในมุมมองทางการแพทย์ ยาชนิดนี้มีไว้เพื่อใคร และจะใช้อย่างไรให้ “ถูกวิธีและปลอดภัย” จริง ๆ พ.อ. นพ.ปิติพัฒก์ ชำนาญเวช ผู้ช่วยเลขาธิการแพทยสภา ด้านการสื่อสารและประชาสัมพันธ์ ได้ให้ข้อมูลสำคัญว่า การใช้ปากกาลดน้ำหนักไม่ได้เดินไปซื้อมาฉีดเองได้ตามใจชอบ แต่มีเกณฑ์และข้อกำหนดทางการแพทย์ที่ชัดเจน โดยมี 3 ขั้นตอนสำคัญที่ต้องพิจารณาอย่างถี่ถ้วน ตามแนวทางของชมรมโรคอ้วนแห่งประเทศไทย ได้แก่
ขั้นตอนที่ 1 เช็กพฤติกรรมก่อนเริ่ม เพราะการใช้ยาไม่ใช่ทางเลือกแรก ซึ่งแพทย์ไม่แนะนำให้ใช้ยาเป็นอันดับแรกในการลดน้ำหนัก สิ่งที่ผู้ป่วยต้องทำก่อนคือ “การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม” ทั้งการควบคุมอาหารและออกกำลังกายอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาอย่างน้อย 3 เดือน หากภายใน 3 เดือนนี้ สามารถลดน้ำหนักได้เองมากกว่า 10% ของน้ำหนักตัวเดิม ถือว่าพฤติกรรมเปลี่ยนได้ดีและยังไม่เข้าข่ายต้องใช้ยา แต่หากพยายามเต็มที่แล้ว น้ำหนักยังไม่ลดและร่างกายยังอยู่ในเกณฑ์อ้วน แพทย์จึงจะขยับไปพิจารณาขั้นตอนต่อไป
ขั้นตอนที่ 2 พิจารณาค่าดัชนีมวลกาย หรือ BMI เพราะไม่ใช่ทุกคนที่อยากผอมจะใช้ยาได้ เกณฑ์การพิจารณาผู้ที่เข้าข่ายต้องใช้ปากกลดน้ำหนักจะแบ่งตามสภาวะสุขภาพของผู้ป่วยอย่างชัดเจน ดังนี้
- คนที่มี BMI ตั้งแต่ 27 ขึ้นไป และไม่มีโรคประจำตัวร่วมด้วย
- คนที่มี BMI ตั้งแต่ 25 ขึ้นไป และมีโรคประจำตัวร่วม โดยเฉพาะโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง ซึ่งการใช้ยาจะให้ประโยชน์ควบคู่กัน ทั้งช่วยลดความอ้วนและช่วยควบคุมโรคที่เป็นอยู่
ขั้นตอนที่ 3 ตรวจสอบข้อห้ามและเงื่อนไขสำคัญ สำหรับบุคคลที่ห้ามใช้เด็ดขาดได้แก่ สตรีมีครรภ์ และเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 12 ปี
ทั้งนี้ หากใช้ยาไปแล้ว 3 – 6 เดือน แต่น้ำหนักลดลงได้ไม่ถึง 5% ของน้ำหนักตัวเดิม แพทย์จะแนะนำให้หยุดยา เพราะถือว่าร่างกายตอบสนองต่อยาไม่ดีพอ และไม่คุ้มค่ากับการแบกรับความเสี่ยงจากผลข้างเคียง
ความเสี่ยงของคน “อยากผอม” ทั้งที่น้ำหนักไม่เกินเกณฑ์
พ.อ. นพ.ปิติพัฒก์ ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่าสำหรับกลุ่มคนที่ BMI ไม่ถึงเกณฑ์ แม้จะไม่มีข้อห้ามอย่างชัดเจนในการใช้ปากกาลดน้ำหนัก แต่ผู้บริโภคก็อาจต้องรับความเสี่ยงจากการใช้งานที่ไม่มีงานวิจัยรองรับ เพราะปัจจุบันยังไม่มีการศึกษาทางการแพทย์ที่ชัดเจนถึงผลกระทบและโอกาสเกิดความเสี่ยงในคนกลุ่มนี้ เนื่องจากงานวิจัยเกือบทั้งหมดศึกษาเฉพาะในกลุ่มผู้ป่วยที่เป็น “โรคอ้วน” เท่านั้น
“อย่างไรก็ตาม การใช้ยากลุ่มนี้ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น ห้ามซื้อมาใช้เองหรือซื้อผ่านช่องทางออนไลน์เด็ดขาด แพทย์ต้องเป็นผู้สั่งใช้ยาและนัดติดตามอาการอย่างใกล้ชิด ไม่ใช่เพียงแค่จ่ายยาแล้วปล่อยคนไข้ไปเลย” พ.อ. นพ.ปิติพัฒก์ ระบุ
ทั้งนี้ หากมีกรณีที่แพทย์แนะนำยาให้กับกลุ่มคนที่ไม่เข้าข้อบ่งใช้ หรือแนะนำยาที่ไม่ได้มาตรฐาน แล้วเกิดปัญหาตามมาจนมีการร้องเรียน เรื่องจะถูกส่งตรงไปยังแพทยสภาเพื่อพิจารณาทันที โดยจะตรวจสอบปัจจัยรอบด้าน เช่น มีการแจ้งความเสี่ยงและประโยชน์ครบถ้วนหรือไม่ จ่ายยาตามหลักฐานทางการแพทย์ไหม และมีการดูแลคนไข้อย่างใกล้ชิดหลังจากจ่ายยาหรือไม่
ยิ่งไปกว่านั้น หากแพทย์ทำการโฆษณาชื่อทางการค้าของยา หรือโฆษณาสรรพคุณด้วยตนเองต่อประชาชนทั่วไป เช่น การการันตีว่า “ใช้ยี่ห้อนี้แล้วน้ำหนักลดแน่นอน” ถือว่าผิดจรรยาบรรณแพทย์ 100% ซึ่งโทษของแพทย์มีหลายระดับ และโทษสูงสุดคือการเพิกถอนใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเวชกรรม
พ.อ. นพ.ปิติพัฒก์ กล่าวทิ้งท้ายว่าสำหรับผู้ที่สนใจปากกาลดน้ำหนัก แต่ร่างกายไม่ได้มีความจำเป็น โปรดตระหนักไว้เสมอว่า การลดน้ำหนักที่ยั่งยืนและปลอดภัยที่สุด คือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของตนเอง ยาทุกชนิดบนโลกมีผลข้างเคียงมากน้อยต่างกันไปในแต่ละบุคคล และการใช้ยาเป็นทางลัด ย่อมมีความเสี่ยงต่อสุขภาพพอสมควร หากต้องการลดน้ำหนักอย่างปลอดภัย ควรเข้าพบแพทย์เพื่อประเมินร่างกายและรับคำแนะนำที่เหมาะสมที่สุด
เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
