สิทธิไหนไทยมีแล้ว สิทธิไหนยังไม่ครบ ชวนดูภาพรวมสิทธิผู้บริโภค 3 มิติ ไทย สากล และฉบับสภาผู้บริโภค เพื่อมองอนาคตการคุ้มครองผู้บริโภคไทยให้เท่าทันโลก
ทุกวันนี้ หลายประเทศเดินหน้าปรับกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคกันอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ทันกับโลกที่เปลี่ยนไปเร็ว ทั้งการซื้อขายออนไลน์ แพลตฟอร์มดิจิทัล ไปจนถึงการใช้ข้อมูลส่วนบุคคลในเชิงธุรกิจ
แต่ในประเทศไทย เรายังคงใช้พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 เป็นกฎหมายหลัก ซึ่งถูกเขียนขึ้นเมื่อกว่า 40 ปีก่อน ในยุคที่ยังไม่มีอินเทอร์เน็ต แม้จะมีการแก้ไขมาแล้วหลายครั้ง แต่โครงสร้างสำคัญยังไม่เปลี่ยนไปมากนัก ทำให้สิทธิของผู้บริโภคไทยยังคงมีเพียง 5 ข้อ และอาจไม่ครอบคลุมปัญหาใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน
ช่องว่างนี้เห็นได้ชัดในหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นการซื้อของออนไลน์ที่มีความเสี่ยงมากขึ้น การใช้ข้อมูลส่วนบุคคลที่ผู้บริโภคอาจไม่รู้ตัว หรือรูปแบบการโฆษณาที่ซับซ้อนขึ้นเรื่อย ๆ ขณะเดียวกัน การเข้าถึงการเยียวยาก็ยังเป็นเรื่องยากสำหรับผู้บริโภคจำนวนไม่น้อย
ในระดับสากล องค์การสหประชาชาติได้วางกรอบ “สิทธิผู้บริโภค 8 ข้อ” เพื่อเป็นแนวทางให้แต่ละประเทศนำไปพัฒนากฎหมายของตัวเอง ซึ่งถือเป็นมาตรฐานสำคัญที่หลายประเทศยึดใช้ อย่างไรก็ตาม เมื่อโลกเข้าสู่ยุคดิจิทัลอย่างเต็มตัว ก็เริ่มมีคำถามว่าสิทธิเหล่านี้เพียงพอแล้วหรือไม่
สภาผู้บริโภคจึงเสนอให้มีการปรับปรุงกฎหมายครั้งใหญ่ โดยขยายสิทธิผู้บริโภคเป็น 10 ข้อ เพื่อให้สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสิทธิด้านข้อมูลและความเป็นส่วนตัว ความเป็นธรรมจากแพลตฟอร์มดิจิทัล หรือการเข้าถึงกระบวนการเยียวยาที่สะดวกและรวดเร็วมากขึ้น
แม้ว่าสิทธิบางเรื่องจะมีอยู่ในกฎหมายอื่น หรือถูกรับรองไว้แล้วในระดับหนึ่ง แต่การนำมารวมไว้ในกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคโดยตรง จะช่วยให้ภาพของ “สิทธิผู้บริโภค” ชัดเจนขึ้น และทำให้ประชาชนเข้าใจและใช้สิทธิของตัวเองได้ง่ายขึ้น
การมองภาพเปรียบเทียบระหว่างสิทธิผู้บริโภคไทยในปัจจุบัน สิทธิผู้บริโภคสากล 8 ข้อ และข้อเสนอ 10 ข้อของสภาผู้บริโภค จะช่วยให้เห็นชัดขึ้นว่า ประเทศไทยอยู่ในจุดใดของการคุ้มครองผู้บริโภค และควรขยับไปทางไหน เพื่อให้การคุ้มครองผู้บริโภคไทยทันกับโลกที่เปลี่ยนไป
เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
