หารือ รมช.คมนาคม ยกระดับ ขนส่งสาธารณะ ให้ประชาชนเดินทางได้จริง

สภาผู้บริโภคหารือ รมช. คมนาคม เสนอรัฐเร่งยกระดับระบบ ขนส่งสาธารณะ ให้เชื่อมต่อ เข้าถึงง่าย ค่าโดยสารไม่เป็นภาระ พร้อมวางโครงสร้างคมนาคมที่ตอบโจทย์ประชาชน

วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 สภาผู้บริโภค นำโดย สารี อ๋องสมหวัง เลขาธิการสำนักงานสภาผู้บริโภค เข้าหารือกับ สิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม เพื่อสะท้อนปัญหาและข้อเสนอด้านระบบขนส่งที่กระทบต่อประชาชน โดยเสนอให้ภาครัฐมองการพัฒนาระบบคมนาคมในภาพรวม และให้ความสำคัญกับการทำให้ “ขนส่งสาธารณะ” เป็นทางเลือกที่ประชาชนสามารถใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน ทั้งในด้านเส้นทาง ความถี่ในการให้บริการ ค่าโดยสาร และการเชื่อมต่อระหว่างระบบขนส่ง

เสนอรัฐยกระดับ ขนส่งสาธารณะ ทั้งระบบ

สารี อ๋องสมหวัง เลขาธิการสำนักงานสภาผู้บริโภค กล่าวว่า การพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะควรมองจากประชาชนเป็นหลัก เพราะระบบขนส่งสาธารณะที่ดีไม่ควรหมายถึงเพียงการมีโครงการหรือโครงสร้างพื้นฐานใหม่ แต่ต้องทำให้ประชาชนสามารถเดินทางในชีวิตประจำวันได้จริง ทั้งการเดินทางจากบ้านไปยังระบบหลัก การต่อรถ และการเดินทางไปถึงจุดหมายด้วยค่าใช้จ่ายที่เหมาะสม

ดังนั้น การพิจารณานโยบายด้านคมนาคมจึงควรมองทั้งระบบ ไม่ว่าจะเป็นรถโดยสาร รถไฟฟ้า ระบบขนส่งท้องถิ่น หรือบริการเรียกรถผ่านแอปพลิเคชัน เพื่อให้แต่ละระบบสามารถเชื่อมต่อกันและเป็นทางเลือกให้ประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

รสนา โตสิตระกูล ประธานอนุกรรมการด้านบริการสาธารณะ พลังงาน และสิ่งแวดล้อม สภาผู้บริโภค ระบุว่า การขนส่งสาธารณะเป็นบริการพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิตของประชาชนโดยตรง จึงควรให้ความสำคัญกับการทำให้บริการมีเพียงพอ ครอบคลุม และมีค่าใช้จ่ายที่ประชาชนสามารถรับภาระได้

โดยเฉพาะการเดินทางในพื้นที่ต่างจังหวัด ซึ่งยังมีข้อจำกัดด้านเส้นทางและจำนวนเที่ยวให้บริการ การกระจายอำนาจให้พื้นที่สามารถออกแบบระบบขนส่งให้เหมาะกับบริบทของแต่ละจังหวัดจึงเป็นประเด็นที่ควรเร่งผลักดัน ควบคู่กับการกำหนดมาตรฐานและระบบกำกับดูแลที่ชัดเจน

ด้าน สิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ รมช. คมนาคม ระบุว่า ขณะนี้กระทรวงคมนาคมอยู่ระหว่างการแก้ไขพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก เพื่อให้คณะกรรมการควบคุมการขนส่งจังหวัดมีอำนาจในการอนุมัติผู้ประกอบการและเส้นทางขนส่งได้เอง โดยไม่จำเป็นต้องขออนุมัติจากส่วนกลาง

อย่างไรก็ตาม ยังมีประเด็นเรื่องหน่วยงานที่จะทำหน้าที่กำกับดูแล โดย รมช. คมนาคมเห็นว่า ผู้ให้บริการและผู้กำกับดูแลไม่ควรเป็นหน่วยงานเดียวกัน เพื่อป้องกันปัญหาผลประโยชน์ทับซ้อน และเสนอให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมีบทบาทในการประสานและกำกับระบบขนส่งในพื้นที่

สำหรับปัญหาการให้บริการรถโดยสารสาธารณะในต่างจังหวัด รมช. คมนาคมระบุว่า การกระจายอำนาจจะช่วยให้พื้นที่สามารถจัดระบบขนส่งให้เหมาะกับความต้องการของประชาชนมากขึ้น โดยต้องพิจารณาควบคู่กับความสามารถในการบริหารจัดการและงบประมาณของท้องถิ่น

สุภาพร ถิ่นวัฒนากูล รองเลขาธิการสำนักงานสภาผู้บริโภค สนับสนุนการหารือเรื่องการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะ โดยเฉพาะการผลักดันให้เกิดระบบขนส่งในต่างจังหวัดที่ตอบโจทย์ประชาชนในแต่ละพื้นที่

ทั้งนี้ การพัฒนาระบบขนส่งไม่ควรพิจารณาเพียงจำนวนรถหรือจำนวนเส้นทาง แต่ต้องคำนึงถึงคุณภาพบริการ ความปลอดภัย ความถี่ในการเดินรถ และค่าใช้จ่ายของประชาชน เพื่อให้การขนส่งสาธารณะเป็นทางเลือกที่ใช้งานได้จริง

เร่งจัดระเบียบรถเรียกผ่านแอปฯ เน้นความปลอดภัยผู้บริโภค

อีกประเด็นที่มีการหารือคือการจัดระเบียบรถโดยสารและรถที่ให้บริการผ่านแอปพลิเคชัน โดยสิริพงศ์  ระบุว่า กระทรวงฯ เร่งบังคับใช้กฎหมายกับรถที่ไม่ถูกต้อง โดยในช่วง 5 เดือนที่ผ่านมา สามารถดำเนินการกับรถผิดกฎหมายได้ประมาณ 3,000 – 4,000 คันต่อเดือน

ขณะเดียวกัน กระทรวงคมนาคมอยู่ระหว่างปรับระบบกำกับดูแลให้สอดคล้องกับรูปแบบการเดินทางที่เปลี่ยนแปลงไป โดยให้ความสำคัญกับประโยชน์ของผู้บริโภค เช่น การทำประกันภัยและการติดตั้งกล้อง รวมถึงการปรับโครงสร้างค่าโดยสารแท็กซี่ให้สอดคล้องกับต้นทุนและรูปแบบรถที่แตกต่างกัน

แนวคิดหนึ่งคือการแบ่งประเภทรถแท็กซี่เป็นขนาดเล็ก (S), กลาง (M), ใหญ่ (L), ใหญ่มาก (XL) และรถสำหรับผู้ใช่บริการทุกกลุ่ม (Universal) เพื่อให้ผู้โดยสารสามารถเลือกระดับบริการที่ต้องการ โดยการคิดค่าบริการเพิ่มเติมจะเพิ่มเป็นช่วงประมาณ 5 – 10 บาท แทนการเพิ่มค่าใช้บริการในอัตราที่สูง

ขณะที่ สารีกล่าวเพิ่มเติมว่า การจัดระเบียบรถโดยสารและรถที่ให้บริการผ่านแอปพลิเคชันควรทำให้เกิดมาตรฐานเดียวกันในมิติที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยและสิทธิของผู้โดยสาร โดยเฉพาะเรื่องประกันภัยและเงื่อนไขการให้บริการ เพื่อไม่ให้ความแตกต่างด้านต้นทุนระหว่างผู้ประกอบการกลายเป็นภาระหรือความเสี่ยงที่ตกอยู่กับผู้บริโภค

นอกจากนี้การกำกับดูแลควรคำนึงถึงทั้งผู้ให้บริการและผู้ใช้บริการ เพื่อให้เกิดระบบนิเวศของการขนส่งที่สามารถเดินหน้าได้ โดยผู้ประกอบการสามารถประกอบอาชีพได้ ขณะที่ประชาชนได้รับบริการที่ปลอดภัยและมีมาตรฐาน

ก่อนสร้างทางด่วน 2 ชั้น ต้องตอบให้ได้ว่า “ประชาชนได้อะไร”

สำหรับประเด็นเรื่องโครงการทางด่วนสองชั้น หรือ Double Deck ที่อยู่ระหว่างการพิจารณาในกระบวนการร่วมลงทุนระหว่างรัฐและเอกชน หรือ PPP (Public-Private Partnership) รมช. คมนาคมระบุว่า โครงการได้ผ่านการพิจารณาของกระทรวงคมนาคมแล้ว และอยู่ในขั้นตอนของคณะกรรมการ PPP

รมช.คมนาคมย้ำว่า การพิจารณาโครงการต้องตอบให้ได้ 3 ประเด็น ได้แก่ รัฐเสียประโยชน์หรือไม่ เอกชนได้รับประโยชน์มากเกินสมควรหรือไม่ และประชาชนได้รับประโยชน์อย่างไร ขณะที่ยังต้องพิจารณาทางเลือกอื่นร่วมด้วย

สารี กล่าวว่า หากรัฐจะเดินหน้าโครงการ ต้องเปิดตัวเลขให้ชัดทั้งเงินลงทุน รายได้ เงื่อนไขสัมปทาน และประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับ โดยต้องตอบให้ได้ว่ารัฐได้อะไร เอกชนได้ประโยชน์อย่างไร และประชาชนจะได้ประโยชน์มากน้อยเพียงใด

นอกจากนี้ ต้องประเมินผลกระทบต่อชุมชนและความปลอดภัยระหว่างก่อสร้าง โดยเฉพาะประชาชนที่อาศัยหรือใช้พื้นที่ใต้ทางด่วน ไม่ควรมองเพียงการลดค่าโดยสาร แต่ต้องคำนึงถึงต้นทุนทางสังคมและความปลอดภัยของประชาชนด้วย

ด้าน รสนา เสนอให้เปรียบเทียบทางด่วน 2 ชั้นกับทางเลือกอื่น โดยพิจารณาทั้งต้นทุน ผลตอบแทน และระยะเวลาสัมปทาน เพื่อให้เห็นว่าแนวทางใดแก้ปัญหาการจราจรได้คุ้มค่าที่สุด หากโครงการอื่นสามารถแก้ปัญหาได้โดยไม่ต้องผูกพันกับสัมปทานเดิม ก็ควรนำมาเปรียบเทียบอย่างรอบด้าน เพื่อให้เงินและทรัพยากรของรัฐถูกใช้ในทางเลือกที่เกิดประโยชน์ต่อประชาชนมากที่สุด

ทั้งนี้ ที่ประชุมได้หารือร่วมกันถึงการเตรียมจัดเวทีเสวนาเรื่องทางด่วน 2 ชั้น โดยมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กระทรวงคมนาคม การทางพิเศษแห่งประเทศไทย สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย และผู้แทนผู้บริโภค เพื่อเปิดรับฟังความคิดเห็นและข้อเสนอจากทุกภาคส่วนอย่างรอบด้าน และร่วมกันพิจารณาทางเลือกในการแก้ปัญหาการจราจรให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประชาชน โดยคาดว่าจะจัดเวทีร่วมกันในช่วงเดือนมกราคม 2570

ท้ายที่สุด เป้าหมายสำคัญของการพัฒนาคมนาคมควรเป็นการทำให้ประชาชน “เดินทางได้สะดวก ปลอดภัย ค่าใช้จ่ายไม่สูง และมีทางเลือกมากขึ้น” โดยระบบขนส่งสาธารณะที่มีคุณภาพต้องเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ประชาชนสามารถพึ่งพาได้ในชีวิตประจำวัน