เร่ง “กองทุนขนส่งสาธารณะ” จัดรถบริการประชาชน แก้วิกฤตน้ำมันแพง

วิกฤตพลังงานดันราคาน้ำมันแพง กระทบคนต่างจังหวัดหนัก สภาผู้บริโภคเสนอ “กองทุนขนส่งสาธารณะ” ทางออกลดภาระค่าเดินทาง สร้างระบบขนส่งยั่งยืน

วิกฤตพลังงานจากสงครามในตะวันออกกลาง ทำให้ราคาน้ำมันและก๊าซพุ่งสูงขึ้น หลายประเทศเผชิญภาพต่อคิวเติมน้ำมันและภาวะขาดแคลนเชื้อเพลิง ประเทศไทยเองก็เช่นเดียวกัน โดยเฉพาะในต่างจังหวัดที่ระบบขนส่งสาธารณะยังไม่ครอบคลุมการเดินทาง ประชาชนจำนวนมากจึงต้องพึ่งพารถส่วนตัว เมื่อราคาน้ำมันแพงขึ้นหรือขาดแคลน ภาระจึงตกอยู่กับประชาชนทันที สภาผู้บริโภค แนะรัฐเร่งผลักดันกองทุนขนส่งสาธารณะ สร้างบริการพื้นฐานให้ประชาชนทุกคนเข้าถึงได้ในภาวะวิกฤตน้ำมันแพง

“กองทุนขนส่งสาธารณะ” คืออะไร เงินมาจากไหน

สภาผู้บริโภค ได้ผลักดันบริการขนส่งสาธารณะ ให้เป็นหนึ่งในโครงสร้างพื้นฐานที่ทุกคนเข้าถึงได้ โดยเฉพาะในต่างจังหวัด ในหลายพื้นที่ไม่มีบริการขนส่งสาธารณะ ทำให้ประชาชนต้องพึ่งพาตัวเอง ด้วยการซื้อรถยนต์ หรือรถจักรยานยนต์ ทำให้ต้นทุนชีวิตสูงขึ้น และเสี่ยงเกิดอุบัติเหตุ อย่างไรก็ตาม การจัดให้มีบริการขนส่งสาธารณะที่ครอบคลุมการเดินทางของประชาชน จำเป็นต้องใช้งบประมาณจำนวนหนึ่ง สภาผู้บริโภค จึงเสนอแนวคิดการจัดตั้ง “กองทุนขนส่งสาธารณะ” ในระดับจังหวัด เพื่อให้ท้องถิ่นมีเครื่องมือทางการเงินในการพัฒนาและบริหารจัดการระบบขนส่งด้วยตนเอง ทำให้การเดินทางเป็นบริการสาธารณะขั้นพื้นฐาน เช่นเดียวกับการศึกษาและสาธารณสุข ไม่ใช่ปล่อยให้เป็นภาระของผู้ใช้บริการเพียงฝ่ายเดียว

อดิศักดิ์ สายประเสริฐ หัวหน้าหน่วยสนับสนุนการขับเคลื่อนนโยบาย สภาผู้บริโภค ให้ข้อมูลว่ากองทุนขนส่งสาธารณะ คือกลไกทางการเงินที่มีเป้าหมายเพื่อรวบรวมและบริหารเงินสำหรับพัฒนาระบบขนส่งเฉพาะพื้นที่ จุดสำคัญของกองทุนลักษณะนี้คือ การกำหนดวัตถุประสงค์และกรอบการใช้เงินไว้อย่างชัดเจนผ่านข้อบัญญัติท้องถิ่น เพื่อให้การใช้จ่ายมีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และตอบโจทย์ความต้องการของประชาชนในพื้นที่จริง ๆ

แหล่งที่มาของเงินกองทุนมาจากหลายช่องทาง แต่หนึ่งในแหล่งหลักที่ถูกพูดถึงคือ “ภาษีล้อเลื่อน” หรือภาษีจากการครอบครองยานพาหนะซึ่งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้รับจัดสรรอยู่แล้วในแต่ละปี แนวคิดคือการกันเงินส่วนหนึ่งจากรายได้นี้มาใช้เพื่อพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะโดยตรง นอกจากนี้ รัฐบาลกลางยังสามารถจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติมเข้ามาเสริมกองทุน หรือออกแบบกลไกใหม่ ๆ เพื่อเพิ่มรายได้ในอนาคต เช่น ค่าธรรมเนียมรถติดหรือการจัดเก็บค่าธรรมเนียมจากกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการใช้ถนน

ปัญหารถน้อย คอยนาน ต้องหมดไป

เมื่อมีแหล่งเงินที่ชัดเจน กองทุนขนส่งสาธารณะสามารถนำไปใช้ได้ในหลายด้าน ไม่ได้จำกัดเฉพาะการอุดหนุนค่าโดยสารเท่านั้น แต่รวมถึงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับการเดินทางโดยตรง เช่น การปรับปรุงสถานีขนส่งผู้โดยสารให้มีสภาพแวดล้อมที่ดีขึ้น ห้องน้ำสะอาด ปลอดภัย และมีสิ่งอำนวยความสะดวกที่เหมาะสมกับผู้โดยสารทุกกลุ่ม การติดตั้งระบบปรับอากาศหรือการใช้พลังงานแสงอาทิตย์ในสถานี ก็เป็นตัวอย่างของการยกระดับบริการที่สามารถทำได้ผ่านกองทุน

นอกจากนี้ กองทุนยังสามารถนำไปใช้ในการปรับปรุงป้ายรถโดยสารและศาลาพักคอย ซึ่งในหลายพื้นที่ยังมีสภาพทรุดโทรม มืด และไม่ปลอดภัย การเพิ่มแสงสว่าง ที่นั่ง และหลังคากันแดดกันฝน อาจดูเป็นเรื่องเล็ก แต่สำหรับผู้โดยสารแล้ว สิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อความรู้สึกปลอดภัยและความเต็มใจในการใช้บริการขนส่งสาธารณะอย่างมาก

อีกบทบาทหนึ่งของกองทุนคือการอุดหนุนค่าโดยสารหรือช่วยเหลือผู้ประกอบการเดินรถภายใต้เงื่อนไขที่เหมาะสม ตัวอย่างเช่น การคืนภาษีน้ำมันบางส่วนให้กับผู้ประกอบการ โดยมีข้อกำหนดว่าต้องลดค่าโดยสารลงตามสัดส่วนที่ได้รับการสนับสนุน หรือการปล่อยกู้ดอกเบี้ยต่ำเพื่อให้ผู้ประกอบการสามารถปรับปรุงรถโดยสารให้มีสภาพดีและปลอดภัยยิ่งขึ้น แนวทางเช่นนี้ช่วยให้ระบบขนส่งยังคงให้บริการได้โดยไม่ผลักภาระต้นทุนทั้งหมดไปที่ผู้โดยสาร

แนวคิดเรื่องกองทุนขนส่งสาธารณะระดับจังหวัดถือเป็นก้าวสำคัญในการกระจายอำนาจและสร้างความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการระบบขนส่งให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ ในระยะยาว หากท้องถิ่นสามารถใช้เงินภาษีของตนเองมาพัฒนาระบบขนส่งที่ตอบโจทย์ประชาชนได้จริง ไม่เพียงแต่จะช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายและเพิ่มทางเลือกในการเดินทางให้กับผู้บริโภค แต่ยังช่วยลดอุบัติเหตุ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และทำให้เมืองต่าง ๆ เติบโตอย่างเป็นระบบมากขึ้น

วิกฤตราคาน้ำมันแพงที่เกิดขึ้นในวันนี้อาจเป็นเพียงเหตุการณ์ชั่วคราว แต่บทเรียนที่ได้รับคือ ประเทศที่ไม่มีระบบขนส่งสาธารณะที่เข้มแข็งจะเปราะบางต่อความผันผวนจากภายนอกเสมอ การตั้งกองทุนขนส่งสาธารณะจึงไม่ใช่เพียงมาตรการด้านการคมนาคมเท่านั้น หากแต่เป็นการลงทุนเพื่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิตของคนไทยในระยะยาว

เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

โครงการสานพลังความร่วมมือท้องถิ่น เพื่อการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะไร้รอยต่อ ที่ปลอดภัยและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมทุกคนขึ้นได้

3 พรรคการเมือง มุ่งกองทุนขนส่งสาธารณะ – กระจายอำนาจ พื้นที่อยุธยา