“เรียนฟรี” ต้องฟรีแค่ไหน? เด็กต้องเรียนอย่างปลอดภัยแค่ไหน? และโรงเรียนต้องมีอะไรเพื่อให้เด็กได้เรียนอย่างมีคุณภาพ? ชวนดู 5 หลักประกันสำคัญของผู้เรียนในร่าง พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่
ถ้าร่าง พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ผ่าน เด็กและผู้เรียนจะได้อะไร?
คำว่า “สิทธิทางการศึกษา” อาจฟังดูเป็นเรื่องไกลตัว แต่จริง ๆ แล้วเกี่ยวข้องตั้งแต่ ค่าใช้จ่ายที่ครอบครัวต้องจ่าย ความปลอดภัยระหว่างไปโรงเรียน สิทธิที่จะได้รับการศึกษา ไปจนถึงคุณภาพของการเรียนรู้
ร่างกฎหมายฉบับใหม่จึงวางหลักประกันสำคัญของผู้เรียนไว้หลายด้าน เพื่อให้การศึกษาไม่ใช่แค่ “มีที่เรียน” แต่ต้อง เข้าถึงได้ ปลอดภัย มีสิทธิ มีทรัพยากรเพียงพอ และได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพ
ชวนส่อง 5 หลักประกันสำคัญของผู้เรียน ว่าร่างกฎหมายกำลังเสนออะไร และแต่ละเรื่องจะเกี่ยวข้องกับชีวิตของเราอย่างไร
1. เรียนฟรี ต้องฟรีแค่ไหน?
- ภาคบังคับ 9 ปี ตั้งแต่ ป.1 – ม.3
- การศึกษา 15 ปี ครอบคลุมก่อนวัยเรียน 3 ปี และการศึกษาขั้นพื้นฐาน
- สถานศึกษาของรัฐต้องจัดการศึกษา แบบให้เปล่า ไม่เรียกเก็บเงินสมทบเพิ่มเติม
- การศึกษาของรัฐและท้องถิ่นโดยทั่วไปต้องไม่เก็บค่าใช้จ่าย เว้นแต่กฎหมายเฉพาะ
- สถานศึกษาเอกชนและหน่วยงานอื่น รัฐสามารถสนับสนุนงบประมาณร่วมสมทบได้
มาตรา 23, 25 และ 32
2. เรียนได้อย่างปลอดภัย
- สถานที่เรียนต้องมีสภาพและสภาวะที่เหมาะสม ไม่เสี่ยงต่อผู้เรียน
- ต้องพิจารณาจำนวนและสภาพของผู้เรียน ไม่ใช้มาตรฐานเดียวกับทุกโรงเรียน
- ระยะทางและการเดินทางต้องสะดวก ไม่เป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงการศึกษาของผู้เรียน
มาตรา 6 และ 55
3. ผู้เรียนมีสิทธิ และรัฐต้องถูกตรวจสอบได้
- ทุกคนต้องมีสิทธิเข้าถึง “การศึกษาที่มีคุณภาพโดยไม่เลือกปฏิบัติ”
- ทุกภาคส่วนมีสิทธิร่วมจัดการศึกษา รัฐมีหน้าที่กำกับและสนับสนุน
- ผู้เรียนกลุ่มเปราะบาง ต้องได้รับการสนับสนุนเพิ่มเติม
- คณะกรรมการนโยบายการศึกษาแห่งชาติ มีอำนาจติดตามการจัดการศึกษา สั่งให้หน่วยงานแก้ไขเมื่อไม่เป็นไปตามกฎหมายหรือแผน พร้อมรายงาน ครม. และเปิดเผยต่อประชาชน
มาตรา 15, 20, 30 และ 31
4. โรงเรียนต้องมีงบพอใช้ และตรวจสอบได้
- สถานศึกษาของรัฐต้องได้รับงบประมาณ ไม่น้อยกว่าจำนวนเงินขั้นต่ำที่จำเป็นต่อการจัดการศึกษา
และต้องทบทวนทุก 3 ปี - โรงเรียนสามารถนำรายได้ของตัวเอง เช่น เงินบริจาค ค่าบริการ หรือดอกผล มาใช้พัฒนาโรงเรียนได้
- บุคลากรในสถานศึกษาสามารถมีส่วนร่วมกำหนดการใช้เงิน
- ระบบจัดซื้อจัดจ้างควรยืดหยุ่นและคล่องตัว แต่ยังต้องตรวจสอบได้
มาตรา 21, 59–63
5. คุณภาพการศึกษา ต้องวัดจาก “ผู้เรียน”
- จัดการศึกษาให้ได้มาตรฐานชาติ แต่ยืดหยุ่นตามความพร้อมของแต่ละสถานศึกษา
- การประเมินภายนอกต้องไม่สร้างภาระเกินความจำเป็นให้โรงเรียนและครู
- การประกันคุณภาพภายในต้องให้ความสำคัญกับ ผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน
- หลักสูตรต้องได้รับการติดตามและทบทวนอย่างน้อยทุก 6 ปี
- การเรียนรู้ต้องปรับให้เหมาะกับ ผู้เรียน • สังคม • เทคโนโลยี • ศักยภาพของแต่ละคน
มาตรา 38–43 และ 47
เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
- ชวนดู 7 เรื่องสำคัญในร่าง พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ ฉบับใหม่ เปลี่ยนอะไรบ้าง? ทำได้จริงไหม?
- เปิดข้อเสนอประชาชน ปฏิรูป พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ ลดเหลื่อมล้ำ – เพิ่มคุณภาพผู้เรียน
- หนุนแก้ พ.ร.บ.การศึกษา ย้ำรัฐบาลเร่งเดินหน้า เรียนฟรีต้องฟรีจริง
- ร่าง พ.ร.บ.การศึกษา เปลี่ยนตรงไหน อ่านร่าง พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2569 ควบคู่กับกฎหมายปี 2542
