Ribbon

ฟรีทีวีหลังปี 2572 ยังไม่ชัด จี้ กสทช. เร่ง โรดแมปทีวีดิจิทัล คุ้มครองสิทธิคนดู

ฟรีทีวีหลังปี 2572 ยังไม่ชัด จี้ กสทช. เร่ง โรดแมปทีวีดิจิทัล คุ้มครองสิทธิคนดู

วันโทรทัศน์โลก 21 พฤศจิกายน สภาผู้บริโภคเรียกร้อง กสทช. เร่งสรุปโรดแมปทีวีดิจิทัลก่อนใบอนุญาตหมดอายุปี 2572 ย้ำประชาชนต้องเข้าถึงฟรีทีวีและข่าวสารได้ต่อเนื่อง ห่วงแก้กฎหมายไทยพีบีเอสกระทบสื่อสาธารณะ พร้อมเสนอกำกับโฆษณาทั้งทีวีและแพลตฟอร์มออนไลน์

วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 วันโทรทัศน์โลก (World Television Day) อนาคตฟรีทีวีไทยยังไม่มีความชัดเจน หลังใบอนุญาตโทรทัศน์ภาคพื้นดินในระบบดิจิทัลประเภทบริการทางธุรกิจจะสิ้นสุดลงในเดือนเมษายน 2572 แต่แผนรองรับการเปลี่ยนผ่านยังไม่ได้ข้อสรุปครบทุกด้าน สถานการณ์ดังกล่าวทำให้เกิดคำถามว่า ผู้บริโภคจะยังสามารถรับชมฟรีทีวีและเข้าถึงข่าวสารได้อย่างต่อเนื่องหรือไม่ และจะต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมจากการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีหรือไม่

ก่อนหน้านี้ สุภิญญา กลางณรงค์ ประธานอนุกรรมการด้านการสื่อสาร โทรคมนาคม และเทคโนโลยีสารสนเทศ สภาผู้บริโภค เคยแสดงความกังวลว่า หากไม่มีแผนรองรับที่ชัดเจน อาจกระทบต่อผู้สูงอายุและครัวเรือนรายได้น้อยที่ยังพึ่งพาฟรีทีวีเป็นช่องทางหลักในการติดตามข่าวสาร

“ฟรีทีวีสำหรับคนกลุ่มนี้ไม่ใช่แค่ความบันเทิง แต่เป็นช่องทางรับรู้ข่าวสารหลักของเขา” สุภิญญา กล่าว พร้อมย้ำว่า การวางอนาคตกิจการโทรทัศน์ต้องคำนึงถึงประโยชน์ของผู้บริโภคเป็นสำคัญ เพราะคลื่นความถี่เป็นทรัพยากรสาธารณะ และความไม่ชัดเจนของนโยบายอาจกระทบทั้งความต่อเนื่องของบริการและทางเลือกในการเข้าถึงข่าวสาร

แม้ปัจจุบันจะสามารถรับชมรายการผ่านโทรศัพท์มือถือหรือแพลตฟอร์มสตรีมมิงได้มากขึ้น แต่ไม่ใช่ทุกครัวเรือนที่พร้อมเปลี่ยนไปใช้ช่องทางเหล่านั้น โดยเฉพาะผู้ที่มีข้อจำกัดด้านรายได้ อุปกรณ์ และอินเทอร์เน็ต หากช่องทางรับชมฟรีทีวีลดลง ผู้บริโภคบางกลุ่มอาจต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมเพื่อเข้าถึงข่าวสารที่เคยรับชมได้ฟรี

แผนแม่บทมีแล้ว แต่โรดแมปทีวีหลังปี 72 ต้องเร่งหาข้อสรุป

กสทช. ได้ประกาศแผนแม่บทกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2569 – 2573) เมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา โดยมุ่งคุ้มครองผู้บริโภคจากเนื้อหาที่เป็นเท็จ บิดเบือน หรือเป็นอันตราย พัฒนากลไกกำกับดูแลบริการภาพและเสียงผ่านอินเทอร์เน็ต หรือโอทีที (Over-the-Top: OTT) ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงส่งเสริมการพัฒนาแพลตฟอร์มกลางของประเทศ เพื่อเพิ่มช่องทางเข้าถึงรายการโทรทัศน์ วิทยุ และข้อมูลข่าวสารในภาวะฉุกเฉิน

อย่างไรก็ตาม แผนที่นำทาง (Roadmap) กิจการโทรทัศน์และการแพร่ภาพและเสียงของประเทศไทย พ.ศ. 2569 – 2573 ซึ่งต้องกำหนดแนวทางรองรับการสิ้นสุดใบอนุญาตทีวีดิจิทัลในปี 2572 ยังไม่มีข้อสรุปครบทุกด้าน โดยในการประชุมนัดพิเศษของกรรมการ กสทช. 6 คน เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม มีรายงานว่าที่ประชุมเห็นชอบสาระสำคัญแล้ว 2 ด้าน คือ การส่งเสริมการประกอบกิจการและการคุ้มครองผู้บริโภค ส่วนการจัดสรรคลื่นความถี่และการกำกับดูแลยังต้องพิจารณาเพิ่มเติม ท่ามกลางข้อถกเถียงเกี่ยวกับสถานะและความชอบด้วยกฎหมายของการประชุมดังกล่าว

ต่อมา กสทช. ได้ตั้งคณะทำงานศึกษาแนวทางให้ผู้ให้บริการโครงข่ายโทรทัศน์ (Multiplexer: MUX) เป็นผู้ได้รับจัดสรรคลื่นความถี่แทนผู้ประกอบการช่องรายการ รวมถึงศึกษาจำนวนโครงข่ายและช่องรายการที่เหมาะสม โดยตั้งเป้าสรุปผลภายในวันที่ 30 พฤศจิกายน 2569 ขณะที่รายงานความคืบหน้าวันที่ 19 พฤศจิกายน ระบุว่า ร่างโรดแมปยังเป็นวาระสำคัญที่รอการพิจารณาต่อไป

อีกประเด็นที่ยังต้องหาข้อสรุปคืออนาคตการรับชมโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมระบบซีแบนด์ (C-Band) หรือจานดำตะแกรงใหญ่ หลังมีแนวคิดยุติการใช้คลื่นความถี่ย่าน 3700 – 4200 เมกะเฮิรตซ์ (MHz) สำหรับโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมในปี 2572 เพื่อนำไปใช้ในกิจการโทรคมนาคม โดยยังต้องพิจารณาผลการศึกษาว่าทั้งสองระบบสามารถใช้คลื่นร่วมกันได้หรือไม่ หากจำเป็นต้องย้ายไปใช้คลื่นย่านอื่นหรือเปลี่ยนอุปกรณ์รับสัญญาณ กสทช. ควรกำหนดมาตรการช่วยเหลือและผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายให้ชัดเจน เพื่อไม่ให้ผู้บริโภคต้องแบกรับภาระจากการเปลี่ยนผ่าน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

จี้คุมโฆษณาทีวี – OTT ไม่ให้เอาเปรียบผู้บริโภค

นอกจากการรักษาช่องทางรับชมฟรีทีวีแล้ว การกำกับดูแลโฆษณาก็เป็นอีกปัญหาที่ต้องให้ความสำคัญ ทั้งโฆษณาสินค้าเกินจริง การกล่าวอ้างสรรพคุณโดยไม่มีหลักฐาน และโฆษณาแฝงในรายการ ซึ่งอาจทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดและได้รับความเสียหาย โดยก่อนหน้านี้ สภาผู้บริโภคเคยเรียกร้องให้ กสทช. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพิ่มการเฝ้าระวังและตรวจสอบโฆษณาทางโทรทัศน์ วิทยุ และสื่อออนไลน์อย่างจริงจัง

ขณะที่บริการโทรทัศน์ผ่านอินเทอร์เน็ตหรือโอทีที ยังมีข้อร้องเรียนเรื่องการแทรกโฆษณาก่อนหรือระหว่างรับชมรายการฟรีทีวีผ่านแอปพลิเคชัน รวมถึงกรณีผู้บริโภคจ่ายค่าสมาชิกแล้วแต่ยังต้องรับชมโฆษณา โดยเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2568 ศาลปกครองสูงสุดมีคำสั่งให้ศาลปกครองชั้นต้นรับคำฟ้องคดีที่ผู้บริโภคฟ้อง กสทช. กรณีกล่าวหาว่าละเลยหน้าที่กำกับดูแลบริการโอทีทีไว้พิจารณา อย่างไรก็ตาม คำสั่งดังกล่าวยังไม่ใช่คำพิพากษาว่าการแทรกโฆษณาผิดกฎหมาย

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

สภาผู้บริโภคจึงเห็นว่า การพัฒนากลไกกำกับดูแลโอทีทีตามแผนแม่บทฉบับที่ 3 ควรนำไปสู่มาตรการคุ้มครองที่เป็นรูปธรรม ทั้งความโปร่งใสของเงื่อนไขการรับชม การป้องกันโฆษณาที่เอาเปรียบผู้บริโภค และการทำงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) และสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เพื่อให้ตรวจสอบและจัดการโฆษณาที่ผิดกฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ

อย่างไรก็ตาม การสิ้นสุดใบอนุญาตทีวีดิจิทัลภาคธุรกิจในปี 2572 ไม่ได้หมายความว่าฟรีทีวีจะยุติการออกอากาศทันที แต่ กสทช. ต้องเร่งกำหนดแผนรองรับและหลักประกันสิทธิผู้บริโภคให้ชัดเจน ทั้งการเข้าถึงฟรีทีวีโดยไม่เสียค่าสมาชิกเพิ่มเติม ตลอดจนการกำกับดูแลโฆษณาบนทุกช่องทางเพื่อให้ผู้บริโภคยังได้รับข่าวสารที่มีความน่าเชื่อถือและมีทางเลือกในการรับชมอย่างทั่วถึง

ห่วงแก้กฎหมาย กระทบความเป็นอิสระสื่อสาธารณะ

อีกประเด็นสำคัญคือการรักษาความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ ท่ามกลางข้อเสนอแก้ไขกฎหมายเพื่อเปลี่ยนแหล่งรายได้ของไทยพีบีเอส รวมถึงอีก 3 องค์กร ได้แก่ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กองทุนผู้สูงอายุ และกองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติ จากเงินบำรุงที่จัดเก็บจากภาษีสุราและยาสูบ มาเป็นงบประมาณรายจ่ายประจำปีของรัฐ

ปัจจุบันไทยพีบีเอสได้รับเงินบำรุงในอัตราร้อยละ 1.5 ของภาษีสุราและยาสูบ โดยมีเพดานไม่เกินปีละ 2,000 ล้านบาท แม้ฝ่ายเสนอแก้กฎหมายให้เหตุผลเรื่องวินัยการเงินการคลัง แต่สภาผู้บริโภคกังวลว่าการพึ่งพางบประมาณรายปีอาจกระทบความเป็นอิสระในการนำเสนอข่าวและตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ โดยเฉพาะบทบาทของไทยพีบีเอสในการนำเสนอปัญหาสังคมและเป็นพื้นที่ให้ประชาชนสะท้อนปัญหา เช่น รายการสถานีประชาชน

ในต่างประเทศ สื่อสาธารณะหลายแห่งมีกลไกเงินทุนเพื่อลดการพึ่งพางบประมาณรายปีของรัฐบาล เช่น บรรษัทแพร่ภาพกระจายเสียงอังกฤษ (British Broadcasting Corporation: BBC) ของสหราชอาณาจักร และ สถานีวิทยุโทรทัศน์สาธารณะเออาร์ดี (ARD) กับสถานีโทรทัศน์สาธารณะเซดดีเอฟ (ZDF) ของเยอรมนี ซึ่งใช้รายได้จากค่าธรรมเนียมเป็นหลัก ควบคู่กับกลไกคุ้มครองความเป็นอิสระในการดำเนินงาน สะท้อนว่าโครงสร้างเงินทุนมีส่วนสำคัญต่อการทำหน้าที่ตรวจสอบและนำเสนอข่าวสารเพื่อประโยชน์สาธารณะ

ด้วยเหตุนี้ เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม ที่ผ่านมา สภาผู้บริโภคจึงเผยแพร่ข่าวการส่งหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี ขอให้ทบทวนร่างแก้ไขกฎหมายทั้ง 4 ฉบับ และศึกษาผลกระทบอย่างรอบด้าน เพื่อไม่ให้การเปลี่ยนแปลงแหล่งเงินทุนกระทบความต่อเนื่องของภารกิจสาธารณะ โดยเฉพาะสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงข่าวสารที่ถูกต้อง รอบด้าน และเป็นอิสระจากการครอบงำ

ข่าวที่เกี่ยวข้อง