
วันโทรทัศน์โลก 21 พฤศจิกายน สภาผู้บริโภคเรียกร้อง กสทช. เร่งสรุปโรดแมปทีวีดิจิทัลก่อนใบอนุญาตหมดอายุปี 2572 ย้ำประชาชนต้องเข้าถึงฟรีทีวีและข่าวสารได้ต่อเนื่อง ห่วงแก้กฎหมายไทยพีบีเอสกระทบสื่อสาธารณะ พร้อมเสนอกำกับโฆษณาทั้งทีวีและแพลตฟอร์มออนไลน์
วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 วันโทรทัศน์โลก (World Television Day) อนาคตฟรีทีวีไทยยังไม่มีความชัดเจน หลังใบอนุญาตโทรทัศน์ภาคพื้นดินในระบบดิจิทัลประเภทบริการทางธุรกิจจะสิ้นสุดลงในเดือนเมษายน 2572 แต่แผนรองรับการเปลี่ยนผ่านยังไม่ได้ข้อสรุปครบทุกด้าน สถานการณ์ดังกล่าวทำให้เกิดคำถามว่า ผู้บริโภคจะยังสามารถรับชมฟรีทีวีและเข้าถึงข่าวสารได้อย่างต่อเนื่องหรือไม่ และจะต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมจากการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีหรือไม่
ก่อนหน้านี้ สุภิญญา กลางณรงค์ ประธานอนุกรรมการด้านการสื่อสาร โทรคมนาคม และเทคโนโลยีสารสนเทศ สภาผู้บริโภค เคยแสดงความกังวลว่า หากไม่มีแผนรองรับที่ชัดเจน อาจกระทบต่อผู้สูงอายุและครัวเรือนรายได้น้อยที่ยังพึ่งพาฟรีทีวีเป็นช่องทางหลักในการติดตามข่าวสาร
“ฟรีทีวีสำหรับคนกลุ่มนี้ไม่ใช่แค่ความบันเทิง แต่เป็นช่องทางรับรู้ข่าวสารหลักของเขา” สุภิญญา กล่าว พร้อมย้ำว่า การวางอนาคตกิจการโทรทัศน์ต้องคำนึงถึงประโยชน์ของผู้บริโภคเป็นสำคัญ เพราะคลื่นความถี่เป็นทรัพยากรสาธารณะ และความไม่ชัดเจนของนโยบายอาจกระทบทั้งความต่อเนื่องของบริการและทางเลือกในการเข้าถึงข่าวสาร
แม้ปัจจุบันจะสามารถรับชมรายการผ่านโทรศัพท์มือถือหรือแพลตฟอร์มสตรีมมิงได้มากขึ้น แต่ไม่ใช่ทุกครัวเรือนที่พร้อมเปลี่ยนไปใช้ช่องทางเหล่านั้น โดยเฉพาะผู้ที่มีข้อจำกัดด้านรายได้ อุปกรณ์ และอินเทอร์เน็ต หากช่องทางรับชมฟรีทีวีลดลง ผู้บริโภคบางกลุ่มอาจต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมเพื่อเข้าถึงข่าวสารที่เคยรับชมได้ฟรี
แผนแม่บทมีแล้ว แต่โรดแมปทีวีหลังปี 72 ต้องเร่งหาข้อสรุป
กสทช. ได้ประกาศแผนแม่บทกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2569 – 2573) เมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา โดยมุ่งคุ้มครองผู้บริโภคจากเนื้อหาที่เป็นเท็จ บิดเบือน หรือเป็นอันตราย พัฒนากลไกกำกับดูแลบริการภาพและเสียงผ่านอินเทอร์เน็ต หรือโอทีที (Over-the-Top: OTT) ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงส่งเสริมการพัฒนาแพลตฟอร์มกลางของประเทศ เพื่อเพิ่มช่องทางเข้าถึงรายการโทรทัศน์ วิทยุ และข้อมูลข่าวสารในภาวะฉุกเฉิน
อย่างไรก็ตาม แผนที่นำทาง (Roadmap) กิจการโทรทัศน์และการแพร่ภาพและเสียงของประเทศไทย พ.ศ. 2569 – 2573 ซึ่งต้องกำหนดแนวทางรองรับการสิ้นสุดใบอนุญาตทีวีดิจิทัลในปี 2572 ยังไม่มีข้อสรุปครบทุกด้าน โดยในการประชุมนัดพิเศษของกรรมการ กสทช. 6 คน เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม มีรายงานว่าที่ประชุมเห็นชอบสาระสำคัญแล้ว 2 ด้าน คือ การส่งเสริมการประกอบกิจการและการคุ้มครองผู้บริโภค ส่วนการจัดสรรคลื่นความถี่และการกำกับดูแลยังต้องพิจารณาเพิ่มเติม ท่ามกลางข้อถกเถียงเกี่ยวกับสถานะและความชอบด้วยกฎหมายของการประชุมดังกล่าว
ต่อมา กสทช. ได้ตั้งคณะทำงานศึกษาแนวทางให้ผู้ให้บริการโครงข่ายโทรทัศน์ (Multiplexer: MUX) เป็นผู้ได้รับจัดสรรคลื่นความถี่แทนผู้ประกอบการช่องรายการ รวมถึงศึกษาจำนวนโครงข่ายและช่องรายการที่เหมาะสม โดยตั้งเป้าสรุปผลภายในวันที่ 30 พฤศจิกายน 2569 ขณะที่รายงานความคืบหน้าวันที่ 19 พฤศจิกายน ระบุว่า ร่างโรดแมปยังเป็นวาระสำคัญที่รอการพิจารณาต่อไป
อีกประเด็นที่ยังต้องหาข้อสรุปคืออนาคตการรับชมโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมระบบซีแบนด์ (C-Band) หรือจานดำตะแกรงใหญ่ หลังมีแนวคิดยุติการใช้คลื่นความถี่ย่าน 3700 – 4200 เมกะเฮิรตซ์ (MHz) สำหรับโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมในปี 2572 เพื่อนำไปใช้ในกิจการโทรคมนาคม โดยยังต้องพิจารณาผลการศึกษาว่าทั้งสองระบบสามารถใช้คลื่นร่วมกันได้หรือไม่ หากจำเป็นต้องย้ายไปใช้คลื่นย่านอื่นหรือเปลี่ยนอุปกรณ์รับสัญญาณ กสทช. ควรกำหนดมาตรการช่วยเหลือและผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายให้ชัดเจน เพื่อไม่ให้ผู้บริโภคต้องแบกรับภาระจากการเปลี่ยนผ่าน
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
จี้คุมโฆษณาทีวี – OTT ไม่ให้เอาเปรียบผู้บริโภค
นอกจากการรักษาช่องทางรับชมฟรีทีวีแล้ว การกำกับดูแลโฆษณาก็เป็นอีกปัญหาที่ต้องให้ความสำคัญ ทั้งโฆษณาสินค้าเกินจริง การกล่าวอ้างสรรพคุณโดยไม่มีหลักฐาน และโฆษณาแฝงในรายการ ซึ่งอาจทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดและได้รับความเสียหาย โดยก่อนหน้านี้ สภาผู้บริโภคเคยเรียกร้องให้ กสทช. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพิ่มการเฝ้าระวังและตรวจสอบโฆษณาทางโทรทัศน์ วิทยุ และสื่อออนไลน์อย่างจริงจัง
ขณะที่บริการโทรทัศน์ผ่านอินเทอร์เน็ตหรือโอทีที ยังมีข้อร้องเรียนเรื่องการแทรกโฆษณาก่อนหรือระหว่างรับชมรายการฟรีทีวีผ่านแอปพลิเคชัน รวมถึงกรณีผู้บริโภคจ่ายค่าสมาชิกแล้วแต่ยังต้องรับชมโฆษณา โดยเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2568 ศาลปกครองสูงสุดมีคำสั่งให้ศาลปกครองชั้นต้นรับคำฟ้องคดีที่ผู้บริโภคฟ้อง กสทช. กรณีกล่าวหาว่าละเลยหน้าที่กำกับดูแลบริการโอทีทีไว้พิจารณา อย่างไรก็ตาม คำสั่งดังกล่าวยังไม่ใช่คำพิพากษาว่าการแทรกโฆษณาผิดกฎหมาย
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
- ผู้บริโภค เฮ! ศาลรับฟ้องคดี โฆษณาใน OTT
- ยื่น กสทช. เร่ง “โร้ดแมปทีวี – คุม OTT” หวั่นจอดับ ซ้ำเติมกลุ่มเปราะบาง
สภาผู้บริโภคจึงเห็นว่า การพัฒนากลไกกำกับดูแลโอทีทีตามแผนแม่บทฉบับที่ 3 ควรนำไปสู่มาตรการคุ้มครองที่เป็นรูปธรรม ทั้งความโปร่งใสของเงื่อนไขการรับชม การป้องกันโฆษณาที่เอาเปรียบผู้บริโภค และการทำงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) และสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เพื่อให้ตรวจสอบและจัดการโฆษณาที่ผิดกฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
อย่างไรก็ตาม การสิ้นสุดใบอนุญาตทีวีดิจิทัลภาคธุรกิจในปี 2572 ไม่ได้หมายความว่าฟรีทีวีจะยุติการออกอากาศทันที แต่ กสทช. ต้องเร่งกำหนดแผนรองรับและหลักประกันสิทธิผู้บริโภคให้ชัดเจน ทั้งการเข้าถึงฟรีทีวีโดยไม่เสียค่าสมาชิกเพิ่มเติม ตลอดจนการกำกับดูแลโฆษณาบนทุกช่องทางเพื่อให้ผู้บริโภคยังได้รับข่าวสารที่มีความน่าเชื่อถือและมีทางเลือกในการรับชมอย่างทั่วถึง
ห่วงแก้กฎหมาย กระทบความเป็นอิสระสื่อสาธารณะ
อีกประเด็นสำคัญคือการรักษาความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ ท่ามกลางข้อเสนอแก้ไขกฎหมายเพื่อเปลี่ยนแหล่งรายได้ของไทยพีบีเอส รวมถึงอีก 3 องค์กร ได้แก่ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กองทุนผู้สูงอายุ และกองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติ จากเงินบำรุงที่จัดเก็บจากภาษีสุราและยาสูบ มาเป็นงบประมาณรายจ่ายประจำปีของรัฐ
ปัจจุบันไทยพีบีเอสได้รับเงินบำรุงในอัตราร้อยละ 1.5 ของภาษีสุราและยาสูบ โดยมีเพดานไม่เกินปีละ 2,000 ล้านบาท แม้ฝ่ายเสนอแก้กฎหมายให้เหตุผลเรื่องวินัยการเงินการคลัง แต่สภาผู้บริโภคกังวลว่าการพึ่งพางบประมาณรายปีอาจกระทบความเป็นอิสระในการนำเสนอข่าวและตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ โดยเฉพาะบทบาทของไทยพีบีเอสในการนำเสนอปัญหาสังคมและเป็นพื้นที่ให้ประชาชนสะท้อนปัญหา เช่น รายการสถานีประชาชน
ในต่างประเทศ สื่อสาธารณะหลายแห่งมีกลไกเงินทุนเพื่อลดการพึ่งพางบประมาณรายปีของรัฐบาล เช่น บรรษัทแพร่ภาพกระจายเสียงอังกฤษ (British Broadcasting Corporation: BBC) ของสหราชอาณาจักร และ สถานีวิทยุโทรทัศน์สาธารณะเออาร์ดี (ARD) กับสถานีโทรทัศน์สาธารณะเซดดีเอฟ (ZDF) ของเยอรมนี ซึ่งใช้รายได้จากค่าธรรมเนียมเป็นหลัก ควบคู่กับกลไกคุ้มครองความเป็นอิสระในการดำเนินงาน สะท้อนว่าโครงสร้างเงินทุนมีส่วนสำคัญต่อการทำหน้าที่ตรวจสอบและนำเสนอข่าวสารเพื่อประโยชน์สาธารณะ
ด้วยเหตุนี้ เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม ที่ผ่านมา สภาผู้บริโภคจึงเผยแพร่ข่าวการส่งหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี ขอให้ทบทวนร่างแก้ไขกฎหมายทั้ง 4 ฉบับ และศึกษาผลกระทบอย่างรอบด้าน เพื่อไม่ให้การเปลี่ยนแปลงแหล่งเงินทุนกระทบความต่อเนื่องของภารกิจสาธารณะ โดยเฉพาะสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงข่าวสารที่ถูกต้อง รอบด้าน และเป็นอิสระจากการครอบงำ
ข่าวที่เกี่ยวข้อง



