ข้อเสนอต่อการทำความตกลงเข้าร่วม CPTPP ของรัฐบาล
สถานการณ์
จากการที่รัฐบาลไทย มีนโยบายจะที่เข้าร่วม CPTPP นั้น สภาองค์กรของผู้บริโภค เห็นว่า จากผลการศึกษาตามแบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์ที่กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ จัดจ้าง สรุปได้ว่า การเข้าร่วม CPTPP จะช่วยให้เศรษฐกิจไทยขยายตัว โดย GDP จะขยายตัว 0.12% คิดเป็นมูลค่า 13,320 ล้านบาท การลงทุนขยายตัว 5.14% คิดเป็นมูลค่า 148,240 ล้านบาทนั้น ซึ่งคณะกรรมาธิการวิสามัญฯ ศึกษา CPTPP สภาผู้แทนราษฎร ตั้งข้อสังเกตว่า ผลการศึกษาดังกล่าว ยังมิได้คำนึงถึงบริบททางสังคมและบทบาทของผู้ที่เกี่ยวข้องที่มิใช่รัฐ (Non-state actor) นอกจากนี้ เป็นการศึกษาเชิงมหภาคซึ่งไม่สามารถนำมาวิเคราะห์ผลกระทบต่อประเด็นรายละเอียดเชิงลึกได้ การตั้งสมมุติฐานการเปิดเสรีการค้าทันที 100% ของผลการศึกษา ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง การวิเคราะห์ผลกระทบต่อการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) โดยแบบจำลอง ไม่ได้คำนึงถึงปัจจัยอื่นๆ อาทิ ศักยภาพการบังคับใช้กฎหมาย กฎระเบียบในประเทศที่สนับสนุนให้เกิดการลงทุน เป็นต้น ดังนั้น การเข้าร่วม CPTPP อาจไม่ใช่ปัจจัยหลักที่จะช่วยให้ไทยได้รับเงินลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้จากรายงานคณะกรรมาธิการวิสามัญฯศึกษา CPTPP หน้า 77-78 (https://www.parliament.go.th/ewtcommittee/ewt/25motion_cptpp/more_news.php?cid=141&filename=129)
การดำเนินงาน
นำเรื่องเข้าประชุมอนุกรรมการ พิจารณาจัดทำข้อเสนอ และติดตามเรื่อง มีกิจกรรมรณรงค์ ดังนี้ เดือนมิถุนายน 2564 1)ส่งความเห็นของสภาองค์กรฯ ค้านเข้า CPTPP ไปที่ นายกฯ พร้อมแถลงข่าว 2)ร่วมเป็นเข้าภาพจัดเวทีเสวนาออนไลน์กับ FTA Watch และเครือข่ายต่างๆ 3)จัดเสวนาออนไลน์ เลขจดแจ้งบนฉลากเครื่องสำอางสำคัญอย่างไร ทำไม CPTPP บังคับให้เอาออก เพื่อให้ได้ข้อเสนอเชิงนโยบาย 4) จัดวงคุยทำความเข้าใจกับเครือข่ายในส่วนผลกระทบ CPTPP ต่อผู้บริโภค 5) เครือข่ายผู้บริโภคและเครือข่ายเกษตรกร ยื่นหนังสือพร้อมกันที่ผู้ว่าราชการจังหวัดทุกจังหวัด ศูนย์ดำรงธรรม พาณิชย์จังหวัด เป็นต้น 6)เครือข่าย #NOCPTPP จัดกิจกรรมเรียกร้องรัฐบาล “ยุติถาวร CPTPP เป็นของขวัญปีใหม่คนไทย” จี้ประยุทธ์ หยุดครม.พิจารณา CPTPP 14 ธ.ค. 2564 7)เวทีพัฒนาศักยภาพแกนนำเครือข่ายเพื่อการสื่อสารทำความเข้าใจกับเครือข่ายในส่วนผลกระทบ CPTPP,FTA,UPOV 1991 และอื่นๆ ต่อเครือข่ายผู้บริโภคและเครือข่ายเกษตรกร วันที่ 22 และ 26 มิถุนายน 2566 8) มีคณะทำงานวิชาการทำงานวิชาการ Research Note กรอบแนวการประเมินผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจจากความตกลงเขตการค้าเสรี รศ.ดร. อาชนัน เกาะไพบูลย์ International Competitiveness Research Cluster คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
4 มิถุนายน 2564 ที่ สอบ. 025/2564 สอบ. ทำหนังสือถึง ฯพณฯนายกรัฐมนตรี เรื่องข้อเสนอสภาองค์กรของผู้บริโภคต่อคณะรัฐมนตรี คณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (กนศ.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับ ความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (CPTPP) เพื่อชะลอการส่งหนังสือแสดงเจตจำนงค์เข้าร่วม CPTPP
24 มิถุนายน 2564 ที่ สอบ. 035/2564 สอบ. ทำหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี (พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา) เรื่องสภาองค์กรของผู้บริโภคขอคัดค้านวาระข้อสรุปของคณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (กนศ.) ที่เสนอคณะรัฐมนตรีเห็นชอบให้ยื่นหนังสือแสดงเจตจำนงเข้าร่วมความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (CPTPP)
20 กรกฎาคม 2564 ที่ นร 0402/8457 สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี ตอบกลับข้อเสนอสภาองค์กรของผู้บริโภคต่อการแสดงเจตจำนงเข้าร่วมความตกลง (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership : CPTPP) นำเรียนนายกรัฐมนตรีพิจารณาแล้ว มีบัญชารับทราบและได้มีบัญชาให้กระทรวงพาณิชย์ในฐานะฝ่ายเลขานุการคณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศพิจารณา และประสานกับสภาองค์กรของผู้บริโภคต่อไป
18 ตุลาคม 2564 ที่ สอบ.นย.284/2564 สอบ. ทำหนังสือถึง เลขาธิการนายกรัฐมนตรี เรื่องข้อเสนอสภาองค์กรของผู้บริโภคต่อการแสดงเจตจำนงเข้าร่วมความตกลง (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership : CPTPP)
25 พฤศจิกายน 2564 ที่สอบ. 369/2564 สอบ. ทำหนังสือถึง นายกรัฐมนตรี (พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา) เรื่อง สภาองค์กรของผู้บริโภคขอคัดค้านการเข้าร่วมความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (CPTPP) ทั้งที่ยังไม่มีการศึกษาผลได้ผลเสียจากปัจจัยใหม่ และไม่ทำกรอบเจรจาที่ชัดเจน
13 ธันวาคม 2564 ที่ สอบ.นย.396/2564 สอบ. ทำหนังสือถึง เลขาธิการคณะรัฐมนตรี เรื่องขอให้สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีไม่รับเข้าเป็นวาระในการประชุมคณะรัฐมนตรี
21 ธันวาคม 2564 ที่ นร 0402/16100 สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี ตอบกลับ เรื่อง สภาองค์กรของผู้บริโภคขอคัดค้านการเข้าร่วมความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (CPTPP) นายกรัฐมนตรีพิจารณาแล้ว มีบัญชาให้ส่งสำเนาเรื่องดังกล่าวให้กระทรวงพาณิชย์ ในฐานะเลขานุการคณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศทราบ
26 กรกฎาคม 2565 ที่ สอบ.นย.436/2565 สอบ.ทำหนังสือถึงเลขาธิการคณะรัฐมนตรี เรื่องขอให้สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีไม่รับเข้าเป็นวาระในการประชุมคณะรัฐมนตรี โดยแนบเอกสารอ้างอิง Research Note กรอบแนวการประเมินผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจจากความตกลงเขตการค้าเสรี โดย รศ.ดร. อาชนัน เกาะไพบูลย์ International Competitiveness Research Cluster คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
25 ตุลาคม 2565 ที่ สอบ.นย.650/2565 สอบ. มีหนังสือถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เรื่องขอทราบข้อมูลขั้นตอน กระบวนการ การรับฟังความคิดเห็น CPTPP ที่กระทรวงมหาดไทยทำผ่านผู้ว่าราชการจังหวัดทั้ง ๗๗ จังหวัดทั่วประเทศ
8 พฤศจิกายน 2565 ที่ มท 0211.1/19303 กระทรวงมหาดไทย ตอบกลับหนังสือลับมาก เรื่อง ขอทราบขั้นตอน กระบวนการจัดทำข้อสงวน ข้อยืดหยุ่น/หรือ ระยะเวลาปรับตัวของไทยในการเจรจาเข้าร่วมเป็นภาคีความตกลง CPTPP ของกระทรวงมหาดไทย
13 ธันวาคม 2565 ที่ สอบ.นย.788/2565 สอบ. ทำหนังสือถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่องขอทราบขั้นตอน กระบวนการ ข้อมูลที่นำเข้าสู่การรับฟังความคิดเห็นการเตรียมความพร้อมกรณีเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา UPOV1991 ในการเจรจาเข้าร่วมความตกลง CPTPP
11 มกราคม 2566 ที่ สอบ.นย.020/2566 สอบ. ทำหนังสือถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่องขอติดตามเรื่อง ขอทราบขั้นตอน กระบวนการ และข้อมูลที่นำเข้าสู่การรับฟังความคิดเห็นการเตรียมความพร้อมกรณีเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา UPOV1991 ในการเจรจาเข้าร่วมความตกลง CPTPP
11 มกราคม 2566 ที่ สอบ.นย.021/2566 สอบ. ทำหนังสือถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง ขอสงวนสิทธิในการแสดงความคิดเห็น และข้อโต้แย้งกรณี การจัดเวทีรับฟังความคิดเห็นการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา UPOV1991 ในการเจรจาเข้าร่วมความตกลง CPTPP เมื่อวันที่ 22 ธันวาคม 2565
11 มกราคม 2566 ที่ สอบ.นย.019/2566 สอบ. ทำหนังสือถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ขอขอบคุณกระทรวงมหาดไทยที่คุ้มครองสิทธิของผู้บริโภค และเพื่อจะขออนุญาตสรุปสาระสำคัญจากหนังสือการตอบของกระทรวงมหาดไทยเพื่อจะใช้ข้อมูลทำการสื่อสารสาธารณะเพื่อให้ประชาชนทราบ
27 มกราคม 2566 ที่ มท 0211.1/1854 กระทรวงมหาดไทย ตอบกลับหนังสือด่วนที่สุด ว่าได้ดำเนินการจัดทำข้อสรุปและได้จัดส่งให้กระทรวงพาณิชย์เรียบร้อยแล้ว ให้สภาองค์กรของผู้บริโภคขอข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่กระทรวงพาณิชย์ได้โดยตรง
13 มีนาคม 2566 ที่ สอบ.นย.186/2566 สอบ. ทำหนังสือถึงอธิบดีกรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ เรื่องขอทราบข้อมูลผลสรุปการรับฟังความเห็นการจัดทำข้อสงวน ข้อยืดหยุ่น และ/หรือ ระยะเวลาปรับตัวของไทย ในการรับพันธกรณี CPTPP ของไทย
28 มีนาคม 2566 ที่ พณ 0609/1210 กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศขอเรียนว่า ในการประชุมคณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (กศน.) ครั้งที่ 2/2565 ซึ่งมีรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ (นายดอน ปรมัตถ์วินัย) เป็นประธาน ได้มอบหมายให้ฝ่ายเลขานุการ (ปลัดกระทรวงพาณิชย์ ในฐานะเลขานุการ กนศ. และผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า ในฐานะผู้ช่วยเลขานุการ กนศ.) ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจัดทำข้อมูลดังกล่าวให้ฝ่านเลขานุการรวบรวม ในการนี้ กรมฯ ได้ประสานแจ้งสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้าแล้วว่าสภาองค์กรของผู้บริโภคขอข้อมูลดังกล่าว ทั้งนี้ เพื่อความสะดวกในการประสานงาน สภาองค์กรของผู้บริโภคอาจพิจารณามีหนังสือโดยตรงถึงสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้าในฐานะฝ่ายเลขานุการอีกทางหนึ่งด้วย
19 เมษายน 2566 ที่ สอบ.นย.273/2566 สอบ. ทำหนังสือถึงสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า เรื่องขอทราบข้อมูลผลสรุปการรับฟังความเห็นการจัดทำข้อสงวน ข้อยืดหยุ่น และ/หรือ ระยะเวลาปรับตัวของไทย ในการรับพันธกรณี CPTPP ของไทย
12 เมษายน 2566 ที่ กษ 0904/1600 กรมวิชาการเกษตร ขอชี้แจงขั้นตอน กระบวนการ และข้อมูลที่นำเข้าสู่การรับฟังความคิดเห็นการเตรียมความพร้อมกรณีเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา UPOV1991 ในการเจรจาเข้าร่วมความตกลง CPTPP
ข้อเสนอของสภาองค์กรของผู้บริโภค
ข้อเสนอสภาองค์กรของผู้บริโภคต่อคณะรัฐมนตรี คณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (กนศ.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับ ความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (CPTPP) เพื่อชะลอการส่งหนังสือแสดงเจตจำนงค์เข้าร่วม CPTPP
- ขอให้คณะรัฐมนตรีชะลอการแสดงความจำนงเข้าร่วมความตกลง CPTPP จนกว่าการศึกษาวิจัยเปรียบเทียบผลกระทบด้านบวกและด้านลบแล้วเสร็จ พร้อมกันนี้คณะรัฐมนตรีควรใช้มาตรการอื่นๆ ในการสนับสนุนให้เกิดการลงทุนที่เป็นมิตรกับผู้บริโภคในประเทศ เช่น Regulatory Guillotine (RG) ทบทวนกฎหมายที่บังคับใช้ อยู่ในปัจจุบัน เพื่อลด ละ เลิกกฎหมายที่ไม่มีความจำเป็น ล้าสมัย ไม่สะดวก สร้างภาระต่อการปฏิบัติ โดยมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วน โดยเฉพาะระเบียบ กฎเกณฑ์ และแนวปฏิบัติภาครัฐส่วนมากมีลักษณะไม่ยืดหยุ่น ก่อให้เกิดภาระต่อภาครัฐในการบังคับใช้และสร้างภาระต่อผู้ประกอบการและประชาชนในการปฏิบัติตาม เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน เท่าทันนวัตกรรมใหม่ ๆ และพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมของโลก
- ขอให้เร่งดำเนินการศึกษาวิจัยเปรียบเทียบผลกระทบด้านบวกและด้านลบจากการเข้าร่วมความตกลง CPTPP และนำเสนอผลการศึกษาวิจัยเปรียบเทียบฯ ต่อสาธารณะทันทีเมื่อแล้วเสร็จ หากข้อมูลพบผลกระทบด้านลบมากกว่าผลดีที่จะเกิดขึ้น ขอให้รัฐบาลมีมติหยุดการเข้าร่วมเจรจาความตกลง CPTPP ต่อไป ส่วนหากมีผลกระทบด้านบวกมากกว่าและสรุปได้ว่าการเข้าร่วมฯ จะก่อให้เกิดผลได้มากกว่าผลเสียอย่างมีนัยสำคัญ ขอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเตรียมความพร้อมในด้านต่าง ๆ เช่น งบประมาณ อัตรา บุคลากร ศักยภาพของบุคลากร ระเบียบกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ฯลฯ ตามที่ระบุในบทสรุปผู้บริหารของรายงานของคณะกรรมาธิการฯ
- ขอให้กระทรวงสาธารณสุขโดยสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ต้องมีมาตรการป้องกันไม่ให้เกิดความล่าช้าในการขึ้นทะเบียนยากับยาชื่อสามัญ (Generic Drug) และเร่งปรับปรุงฉลากผลิตภัณฑ์ GMO ให้มีความชัดเจนและต้องแสดงฉลากในทุกผลิตภัณฑ์ที่พบว่ามีการใช้วัตถุดิบที่มาจากการตัดแต่งพันธุกรรมไม่ว่าจะปริมาณเท่าไหร่ก็ตาม รวมทั้งมีสัญลักษณ์ที่ผู้บริโภคสามารถเห็นได้ชัดเจน รวมทั้งมีมาตรการตรวจสอบฉลากผลิตภัณฑ์ที่เป็นเครื่องสำอางค์และอาหารจากวัตถุดิบที่มีหรือปนเปื้อน GMO เพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค คู่ขนานกับการอำนวยความสะดวกให้กับผู้ประกอบธุรกิจ
- ขอให้กระทรวงพาณิชย์ปรับปรุง พรบ. สิทธิบัตร พ.ศ. ๒๕๒๒ ที่สร้างสมดุลระหว่างการคุ้มครองสิทธิของผู้ทรงสิทธิบัตร สิทธิของประชาชน และการส่งเสริมอุตสาหกรรมยาภายในประเทศ และสนับสนุนการใช้มาตรการใช้สิทธิโดยรัฐ (มาตรการบังคับใช้สิทธิ,Compulsory Licensing) ให้มีประสิทธิภาพและสะดวกมากยิ่งขึ้น ทั้งนี้ ให้เป็นไปตามความตกลงว่าด้วยการค้าที่เกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาขององค์การการค้าโลก (ความตกลงทริปส์) และปฏิญญาโดฮาว่าด้วยความตกลงทริปส์และการสาธารณสุข ที่ตีความและบังคับใช้กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาโดยคำนึงถึงประโยชน์ด้านสุขภาพมากกว่าการค้า รวมทั้งปรับปรุงกฎหมายสิทธิบัตรให้ผู้ยื่นขอรับการคุ้มครองสิทธิบัตรพันธุ์พืชต้องแสดงที่มาของทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น
- ขอให้กองทุนอนุรักษ์และพัฒนาพันธุ์พืช ภายใต้พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. ๒๕๔๒ เร่งดำเนินการให้กองทุนสามารถสนับสนุนให้เกษตรกรเข้าถึงกองทุนนี้ เพื่อสนับสนุนและส่งเสริมให้เกิดการวิจัยและพัฒนาสายพันธุ์ในระดับจังหวัดและให้การสนับสนุนเกษตรกรเป็นนักปรับปรุงพันธุ์ และพัฒนาระบบการขึ้นทะเบียนสายพันธุ์พืชท้องถิ่นเพื่อสนับสนุนการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากสายพันธุ์โดยเกษตรกรและชุมชน
- ขอให้กระทรวงเกษตร เร่งผลักดันร่างพ.ร.บ. คุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพเพื่อให้ครอบคลุมทรัพยากรชีวภาพทุกประเทศโดยใช้หลักการในอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ (Convention on Biological Diversity, CBD) เป็นหลักการพื้นฐานสำคัญของกฎหมายฉบับนี้
ความคืบหน้า
คณะรัฐมนตรี คณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (กนศ.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับ ความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (CPTPP) ยังไม่ได้ส่งหนังสือแสดงเจตจำนงค์เข้าร่วม CPTPP แต่ปัจุบันคณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (กนศ.) มอบหมายให้กระทรวงมหาดไทย ฟังความคิดเห็น CPTPP ที่กระทรวงมหาดไทยทำผ่านผู้ว่าราชการจังหวัดทั้ง 77 จังหวัดทั่วประเทศ และ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา UPOV1991 ในการเจรจาเข้าร่วมความตกลง CPTPP ขณะนี้อยู่ระหว่างการทำหนังสือขอข้อสรุปการรับฟังความเห็นดังกล่าว จากกระทรวงพาณิชย์
