ผลงานผลักดัน “พลังงานเป็นธรรม” สภาผู้บริโภคได้รับการยกย่อง ใบประกาศเกียรติคุณ สช. ปี 69

สภาผู้บริโภค ได้รับใบประกาศเกียรติคุณ จากผลงานการรณรงค์ขับเคลื่อนสังคมสู่ พลังงานเป็นธรรม ส่งเสริมการเข้าถึงพลังงานสะอาด และคุ้มครองผู้บริโภคจากปัญหาสิ่งแวดล้อมและกิจการฟอกเขียว ในฐานะะภาคีร่วมขับเคลื่อนมติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ประจำปี 2568 ประเด็น “การขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรมด้วยพลังงานแสงอาทิตย์”

พลังงานเป็นหนึ่งในปัจจัยพื้นฐานที่กำหนดทั้งคุณภาพชีวิตและสุขภาพของประชาชน ตั้งแต่ค่าไฟฟ้า ค่าน้ำมัน และต้นทุนพลังงานที่ส่งผลต่อค่าครองชีพ ไปจนถึงมลพิษทางอากาศและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่กระทบต่อสุขภาพโดยตรง การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของเทคโนโลยีหรือสิ่งแวดล้อม แต่เกี่ยวข้องกับสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงพลังงานที่มีราคาสมเหตุสมผล ปลอดภัย และไม่สร้างภาระต่อสุขภาพในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม การเข้าถึงพลังงานสะอาดของประชาชนยังมีข้อจำกัดทั้งด้านกฎหมาย ต้นทุน และข้อมูลที่จำเป็นต่อการตัดสินใจ สภาผู้บริโภคจึงเดินหน้าประเด็นสำคัญด้านพลังงานอย่างต่อเนื่อง ทั้งการผลักดัน โครงสร้างค่าไฟฟ้าที่เป็นธรรม การทบทวนโครงสร้างราคาน้ำมันและกองทุนน้ำมัน การเปิดทางให้ประชาชนเข้าถึงพลังงานหมุนเวียนและโซลาร์ภาคประชาชน รวมถึงการมีส่วนร่วมในการจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) เพื่อให้การวางแผนพลังงานของประเทศคำนึงถึงทั้งภาระค่าใช้จ่ายของผู้บริโภค ความมั่นคงทางพลังงาน สิ่งแวดล้อม และสุขภาพของประชาชนควบคู่กัน

ใบประกาศเกียรติคุณจากสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ในครั้งนี้ เป็นไปเพื่อเชิดชูเกียรติจ องค์กรที่มีส่วนร่วมสนับสนุนการขับเคลื่อนมติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ประจำปี 2569 โดยนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ได้ลงนามในใบประกาศเกียรติคุณ ซึ่งให้ไว้ ณ วันที่ 29 ตุลาคม 2569 ในการประชุมสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 19 ปี 2569 โดยสิ่งที่สภาผู้บริโภคและเครือข่ายร่วมขับเคลื่อนนั้น สอดคล้องกับ มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 18 (พ.ศ. 2568) มติที่ 3 เรื่อง “การขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรมด้วยพลังงานแสงอาทิตย์” (Facilitating a Just Energy Transition through Solar Power)

การได้รับใบประกาศเกียรติคุณครั้งนี้ ตอกย้ำว่าการคุ้มครองสิทธิผู้บริโภค ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการแก้ปัญหาความเสียหายที่เกิดขึ้นกับผู้บริโภค แต่รวมถึงการผลักดันให้ประชาชนเข้าถึงพลังงานที่เพียงพอ ราคาสมเหตุสมผล ปลอดภัย และเป็นมิตรต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ตลอดจนมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางนโยบายพลังงานของประเทศ

ส่งเสริม พลังงานเป็นธรรม ยกระดับสิทธิผู้บริโภค

จากสถานการณ์ราคาพลังงานที่ผันผวนและค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลกระทบต่อประชาชนทั้งในฐานะผู้ใช้ไฟฟ้า ผู้ใช้น้ำมัน และผู้ที่ต้องแบกรับต้นทุนสินค้าและบริการที่สูงขึ้น ขณะเดียวกัน โครงสร้างราคาพลังงานและสัญญาที่เกี่ยวข้องยังมีประเด็นที่ต้องติดตาม ทั้งโครงสร้างราคาน้ำมันเชื้อเพลิง สัญญาสัมปทาน และสัญญาซื้อขายไฟฟ้าที่อาจส่งผลต่อความเป็นธรรมของผู้บริโภค

สภาผู้บริโภคจึงร่วมกับภาคีเครือข่ายผลักดันการทบทวนโครงสร้างราคาพลังงาน และเสนอแนวทางปรับปรุงระบบจัดการพลังงานของประเทศ เช่น ระบบซื้อขายไฟฟ้าแบบหักลบกลบหน่วย (Net Metering) และการปรับปรุงสูตรราคาพูลก๊าซ (Single Pool Gas) ซึ่งรวมก๊าซธรรมชาติจากแหล่งต่าง ๆ มาคำนวณเป็นราคาเฉลี่ยเดียว เพื่อให้การกำหนดราคาพลังงานมีความเป็นธรรมและสะท้อนประโยชน์ของประชาชนมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังผลักดันให้ภาคประชาชนมีส่วนร่วมในกระบวนการกำหนดนโยบาย ผ่านการนำเสนอข้อเรียกร้องและข้อเสนอเชิงนโยบายต่อรัฐบาลและหน่วยงานกำกับดูแลที่เกี่ยวข้อง อาทิ นายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน คณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) และคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.)

ปลดล็อกพลังงานสะอาด ให้ประชาชนผลิตไฟฟ้าใช้เองได้

อีกหนึ่งเป้าหมายสำคัญของการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรม คือการทำให้ประชาชนเข้าถึงและพึ่งพาตนเองด้านพลังงานสะอาดได้มากขึ้น โดยเฉพาะการติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์บนหลังคา หรือโซลาร์รูฟทอป ซึ่งปัจจุบันยังมีข้อจำกัดด้านกฎหมายและการเข้าถึงข้อมูล

สภาผู้บริโภคจึงสนับสนุนการศึกษาวิจัยเพื่อยกร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและจัดเก็บพลังงานหมุนเวียนเพื่อการพึ่งตนเองฯ เพื่อเป็นเครื่องมือทางกฎหมายในการส่งเสริมให้ประชาชนผลิตและใช้พลังงานสะอาดได้อย่างเหมาะสม พร้อมร่วมมือกับกองทุนแสงอาทิตย์และบริษัท อาร์อี เจเนอเรชั่น จำกัด พัฒนาแพลตฟอร์มหรือเว็บไซต์ฐานข้อมูลกลางด้านพลังงานหมุนเวียนในรูปแบบ One-Stop-Shop หรือศูนย์รวมข้อมูลด้านพลังงานหมุนเวียนไว้ในที่เดียว เพื่อให้ผู้บริโภคเข้าถึงความรู้ด้านพลังงานสะอาด และเลือกผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์รูฟทอปที่มีคุณภาพได้อย่างเหมาะสม

สร้างพลังเครือข่าย ผลักดันนโยบายจากประชาชนสู่ระดับประเทศ

การขับเคลื่อนมติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติครั้งนี้ สภาผู้บริโภคใช้แนวทางการสานพลังเครือข่ายตามหลัก “สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา” โดยบูรณาการความร่วมมือจากภาคประชาชน ภาควิชาการ และภาคการเมืองหรือหน่วยงานภาครัฐ เพื่อให้ข้อเสนอสามารถนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในระดับนโยบายได้จริง

ในส่วนของภาคประชาชน สภาผู้บริโภคได้รับความร่วมมือจากมูลนิธิยามเฝ้าแผ่นดิน เครือข่ายประชาชนปฏิรูปพลังงานไทย (คปพ.) กลุ่มผีเสื้อกระพือปีก และเครือข่าย Thai Climate Justice for All (TCJA) ในการจัดทำข้อเสนอ ยื่นหนังสือ และติดตามปัญหาด้านพลังงานในพื้นที่ ขณะที่ภาควิชาการและวิชาชีพสนับสนุนข้อมูลเชิงประจักษ์ งานวิจัย และการพัฒนาเครื่องมือด้านพลังงานหมุนเวียน ส่วนภาคการเมืองและหน่วยงานรัฐช่วยผลักดันข้อเสนอเข้าสู่กระบวนการพิจารณาเชิงนโยบาย รวมถึงเปิดพื้นที่ให้ผู้แทนภาคประชาชนมีส่วนร่วมในคณะกรรมการและคณะทำงานระดับชาติ

นอกจากการผลักดันเชิงนโยบาย สภาผู้บริโภคและเครือข่ายยังติดตามปัญหาด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อมในระดับพื้นที่ เช่น กรณีโรงไฟฟ้าขยะ อบต.ป่าทุ่ง จังหวัดเชียงราย และกรณีการระงับการถมดินที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมบริเวณพุทธมณฑล พร้อมจัดกิจกรรมฟื้นฟูและปลูกต้นไม้ทดแทน สะท้อนการทำงานที่เชื่อมโยงทั้งการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าและการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ

จากข้อเสนอภาคประชาชน สู่ผลลัพธ์เชิงนโยบาย

การทำงานร่วมกันของภาคีเครือข่ายเริ่มสะท้อนผลลัพธ์ในระดับนโยบายและโครงสร้าง โดยรัฐบาลและกระทรวงพลังงานมีการแต่งตั้งคณะทำงานร่วมและคณะกรรมการระดับชาติ เช่น คณะกรรมการแก้ไขปัญหาสัญญาซื้อขายไฟฟ้า (PPA) ที่มีผู้แทนภาคประชาชนเข้าร่วม เปิดพื้นที่ให้เสียงและข้อเสนอของประชาชนเข้าไปมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา

ขณะเดียวกัน ข้อเสนอของภาคประชาชนยังสะท้อนอยู่ในทิศทางนโยบายของรัฐบาล ทั้งเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นศูนย์ (Net Zero) การเปิดตลาดไฟฟ้าเสรี และการส่งเสริมระบบโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ (Smart Grid)

ในด้านการลดภาระค่าครองชีพ คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) มีมติปรับลดอัตราค่าไฟฟ้าสำหรับบ้านอยู่อาศัยในกลุ่มการใช้ไฟฟ้า 1–200 หน่วยแรก เหลือ 3 บาทต่อหน่วย พร้อมทั้งยับยั้งภาระหนี้สาธารณะจากการกู้ยืมเงินเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งเป็นหนึ่งในข้อเรียกร้องที่ภาคประชาชนเสนอต่อรัฐบาล

ผลลัพธ์เหล่านี้สะท้อนว่า การมีส่วนร่วมของภาคประชาชนและเครือข่ายผู้บริโภคมีความสำคัญต่อการกำหนดทิศทางนโยบายพลังงาน ทั้งการสร้างความเป็นธรรมในการเข้าถึงทรัพยากรและการลดภาระค่าใช้จ่ายของประชาชน

พลังงานเป็นธรรม คือรากฐานของสุขภาวะที่ดี

การเปลี่ยนผ่านพลังงานไม่ได้ส่งผลเฉพาะต่อค่าใช้จ่ายในครัวเรือน แต่ยังเกี่ยวข้องกับปัจจัยกำหนดสุขภาพทางสังคม (Social Determinants of Health) เพราะเมื่อประชาชนเข้าถึงพลังงานในราคาที่เป็นธรรม มีโอกาสพึ่งพาตนเองด้วยพลังงานสะอาด และลดภาระค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน ก็จะมีทรัพยากรเหลือสำหรับการดูแลคุณภาพชีวิตและสุขภาวะด้านอื่นมากขึ้น ขณะเดียวกัน การลดการพึ่งพาพลังงานฟอสซิลยังช่วยลดมลพิษทางอากาศ ฝุ่น PM2.5 และปัญหาโลกร้อน รวมถึงสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพของประชาชน

การได้รับใบประกาศเกียรติคุณจาก สช. ในครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงการยกย่องการมีส่วนร่วมในกระบวนการสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ แต่ยังสะท้อนความสำคัญของการนำเสียงผู้บริโภคเข้าไปมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายสาธารณะ โดยเฉพาะนโยบายพลังงานที่ส่งผลต่อทั้งเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และสุขภาพของประชาชน