| Getting your Trinity Audio player ready... |

ผลจัด อันดับดิจิทัล และ AI โลกปี 69 เผยภาพโดยรวมไทยอยู่อันดับ 43 จาก 70 เขตเศรษฐกิจ แม้ลงทุนเทคโนโลยีจะติดอันดับ 12 แต่การกำกับดูแลกลับรั้งท้ายที่อันดับ 55 และความปลอดภัยไซเบอร์และจริยธรรม AI หล่นไปอันดับ 58 สภาผู้บริโภคห่วงภัยออนไลน์เพิ่ม จี้รัฐเร่งปรับปรุงกฎหมาย กำหนดความรับผิดชอบแพลตฟอร์ม และสร้างระบบเยียวยาผู้เสียหาย
ประเทศไทยกำลังเร่งพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัล ทั้งการลงทุนศูนย์ข้อมูล (Data Center) ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และโครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยีขั้นสูง แต่ความก้าวหน้าดังกล่าวกลับสวนทางกับความพร้อมด้านกฎหมายและความปลอดภัยไซเบอร์ โดยผลการจัดอันดับขีดความสามารถในการแข่งขันด้านดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ระดับโลก ประจำปี 2569 หรือ World Digital and AI Competitiveness Ranking (WDAIR 2026) ซึ่งจัดทำโดยสถาบันพัฒนาการจัดการ หรือ International Institute for Management Development (IMD) ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ และเปิดเผยโดยสมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย (TMA) เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 พบว่า ไทยอยู่เพียงอันดับ 43 จาก 70 เขตเศรษฐกิจ
สิ่งที่น่ากังวลคือ แม้ไทยมีความพร้อมด้านเทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐานอันดับ 23 และการลงทุนด้านทุนและ AI สูงถึงอันดับ 12 แต่การกำกับดูแลกลับอยู่ในอันดับ 55 ขณะที่ความปลอดภัยไซเบอร์และจริยธรรม AI อยู่ในอันดับ 58 สะท้อนช่องว่างระหว่างการพัฒนาเทคโนโลยีกับระบบคุ้มครองความปลอดภัยและสิทธิของประชาชน
เปิดอันดับดิจิทัลโลก ไทยตามหลังเพื่อนบ้าน
รายงาน WDAIR 2026 ประเมินขีดความสามารถในการแข่งขันของ 70 เขตเศรษฐกิจ ผ่านตัวชี้วัด 88 รายการ ครอบคลุม 5 ปัจจัยหลัก ได้แก่ การกำกับดูแล เทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐาน ประสิทธิภาพ การพัฒนากำลังคน และค่านิยม
ผลการจัดอันดับทั่วโลกพบว่า สหรัฐอเมริกาอยู่ในอันดับ 1 ตามด้วยสิงคโปร์อันดับ 2 และเนเธอร์แลนด์อันดับ 3 ขณะที่จีนอยู่อันดับ 7 ส่วนประเทศอื่น ๆ ในอาเซียนนอกเหนือจากสิงคโปร์ จะเรียงลำดับจากมาเลเซียอันดับ 11 เวียดนามอันดับ 14 ไทยอันดับ 43 อินโดนีเซียอันดับ 56 และฟิลิปปินส์อันดับ 61
เมื่อพิจารณารายละเอียดของประเทศไทย พบว่ามีจุดแข็งด้านการลงทุนโทรคมนาคมอันดับ 9 และการลงทุนด้านทุนและ AI อันดับ 12 แต่กลับมีข้อจำกัดด้านกรอบกฎหมายและกฎระเบียบอันดับ 50 การกำกับดูแลดิจิทัลและ AI อันดับ 55 และภาวะผู้นำภาครัฐอันดับ 59
ช่องว่างระหว่างปัจจัยด้านเทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐานของไทยซึ่งอยู่อันดับ 23 กับการกำกับดูแลที่อยู่อันดับ 55 ห่างกันถึง 32 อันดับ เป็นสัญญาณว่าการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของไทยยังไม่สอดคล้องกับความพร้อมด้านกติกาและระบบกำกับดูแล แม้การจัดอันดับดังกล่าวไม่ได้หมายความว่ากฎหมายไทยทุกฉบับล้าสมัย แต่สะท้อนว่าประเทศไทยจำเป็นต้องเร่งปรับปรุงระบบกำกับดูแลให้ทันกับความเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี
ภัยไซเบอร์พุ่ง ประชาชนสูญเงิน 278 ล้านในสัปดาห์เดียว
ความล้าหลังด้านการกำกับดูแลไม่ได้เป็นเพียงปัญหาขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ แต่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของผู้บริโภคโดยตรง โดยเฉพาะการหลอกลวงออนไลน์ การโจรกรรมข้อมูลส่วนบุคคล และการใช้ AI สร้างข้อความ ภาพ เสียง หรือวิดีโอปลอมเพื่อหลอกให้ประชาชนหลงเชื่อ
ล่าสุด ศูนย์ต่อต้านการฉ้อโกงออนไลน์ (ACSC) สำนักงานตำรวจแห่งชาติ เปิดเผยสถิติระหว่างวันที่ 1 – 7 พฤศจิกายน 2569 พบประชาชนแจ้งความคดีอาชญากรรมทางเทคโนโลยีผ่านศูนย์รับแจ้งความออนไลน์ คดีอาชญากรรมทางเทคโนโลยี สำนักงานตำรวจแห่งชาติ หรือที่เรียกว่าระบบ Thai Police Online จำนวน 5,860 คดี มูลค่าความเสียหายรวม 278 ล้านบาท โดยทั้งจำนวนคดีและมูลค่าความเสียหายเพิ่มขึ้นจากสัปดาห์ก่อนหน้า พร้อมเตือนภัยการหลอกทำงานเสริมออนไลน์ที่กลับมาระบาด
ขณะเดียวกัน สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) เปิดเผยสถิติรับเรื่องร้องเรียนออนไลน์ในช่วงเดือนมกราคม – สิงหาคม 2569 จำนวน 23,525 เรื่อง โดยปัญหาจากบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลมี 4,034 เรื่อง เพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 42.95 เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน แม้จำนวนเรื่องร้องเรียนออนไลน์โดยรวมจะลดลง แต่ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับแพลตฟอร์มกลับเพิ่มสูงขึ้น
ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนว่า ผู้บริโภคยังเผชิญความเสี่ยงจากการใช้บริการดิจิทัล ทั้งการซื้อสินค้าออนไลน์ การถูกหลอกให้โอนเงิน การนำข้อมูลส่วนบุคคลไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต และการหลอกลวงผ่านเว็บไซต์หรือบัญชีผู้ใช้ปลอม โดย AI อาจยิ่งทำให้การสร้างเนื้อหาหลอกลวงมีความแนบเนียนและตรวจสอบได้ยากขึ้น
สถานการณ์เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า ความปลอดภัยไซเบอร์ไม่ใช่เพียงเรื่องเทคนิคของหน่วยงานรัฐหรือผู้ประกอบการ แต่เป็นประเด็นสิทธิผู้บริโภคที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของทรัพย์สิน ข้อมูลส่วนบุคคล และความเชื่อมั่นในการใช้บริการออนไลน์
สภาผู้บริโภคจี้ปรับกฎหมาย กำหนดความรับผิดชอบแพลตฟอร์ม
นายอดิศักดิ์ สายประเสริฐ หัวหน้าฝ่ายนโยบายและนวัตกรรม สภาผู้บริโภค เสนอว่า ผลการจัดอันดับดังกล่าวควรเป็นสัญญาณให้รัฐบาลเร่งทบทวนกฎหมายและระบบคุ้มครองผู้บริโภคในยุคดิจิทัล โดยไม่ควรมุ่งเพียงส่งเสริมการลงทุนด้าน AI และโครงสร้างพื้นฐาน แต่ต้องสร้างหลักประกันว่าประชาชนสามารถใช้เทคโนโลยีได้อย่างปลอดภัย และได้รับการเยียวยาเมื่อเกิดความเสียหาย
ปัจจุบันประเทศไทยมีกฎหมายที่เกี่ยวข้องหลายฉบับ ทั้งพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 พระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 และพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 รวมถึงกฎหมายและมาตรการป้องกันอาชญากรรมทางเทคโนโลยีที่มีการปรับปรุงเพิ่มเติม
อย่างไรก็ตาม ประเด็นสำคัญไม่ใช่เพียงการมีกฎหมาย แต่ต้องประเมินว่ากฎหมายที่มีอยู่สามารถบังคับใช้ได้ทันต่อภัยรูปแบบใหม่หรือไม่ โดยเฉพาะการใช้ AI หลอกลวงประชาชน การละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล การเผยแพร่โฆษณาหลอกลวง และความรับผิดชอบของแพลตฟอร์มเมื่อปล่อยให้มิจฉาชีพใช้บริการกระทำความผิด
ทั้งนี้ สภาผู้บริโภคเสนอให้รัฐบาลเร่งดำเนินมาตรการสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่
1. ปรับปรุงกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคให้ทันเทคโนโลยี AI กำหนดมาตรฐานความโปร่งใส ความปลอดภัย และความรับผิดชอบจากการใช้ AI โดยเฉพาะระบบที่ส่งผลต่อการตัดสินใจของผู้บริโภค รวมถึงมาตรการรับมือเนื้อหาปลอมและการแอบอ้างตัวตนด้วย AI
2. เพิ่มความรับผิดชอบของแพลตฟอร์มดิจิทัล กำหนดมาตรการตรวจสอบผู้ให้บริการและผู้ลงโฆษณาที่มีความเสี่ยง ตรวจจับและระงับบัญชีหลอกลวงอย่างรวดเร็ว รวมถึงตรวจสอบการปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยและความรับผิดเมื่อเกิดความเสียหายตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
3. ยกระดับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและความปลอดภัยไซเบอร์ โดยกำหนดให้หน่วยงานรัฐและผู้ประกอบการที่ถือครองข้อมูลประชาชนมีมาตรการป้องกันที่เหมาะสม แจ้งเหตุข้อมูลรั่วไหลตามกฎหมาย และจัดให้มีกลไกช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบอย่างมีประสิทธิภาพ
4. สร้างระบบร้องเรียนและเยียวยาผู้เสียหายแบบเบ็ดเสร็จ เชื่อมโยงหน่วยงานกำกับดูแล ตำรวจ สถาบันการเงิน และแพลตฟอร์ม เพื่อให้ประชาชนสามารถแจ้งเหตุ ระงับความเสียหาย ติดตามคดี และเข้าถึงการเยียวยาได้สะดวกและรวดเร็ว โดยไม่ต้องดำเนินการกับหลายหน่วยงานเพียงลำพัง
จี้เร่งกฎหมาย 3 ฉบับ อุดช่องโหว่คุ้มครองผู้บริโภคยุค AI
นายอดิศักดิ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า แนวทางสำคัญในการยกระดับการคุ้มครองผู้บริโภคยุคดิจิทัล คือการที่นายกรัฐมนตรีลงนามรับรองร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภคฉบับภาคประชาชน ที่สภาผู้บริโภคร่วมผลักดัน เพื่อปรับปรุงกฎหมายให้ทันต่อรูปแบบสินค้าและบริการที่เปลี่ยนแปลงไป โดยมีสาระสำคัญในการขยายสิทธิผู้บริโภคให้ครอบคลุมมากขึ้น โดยเฉพาะ สิทธิในความเป็นส่วนตัว (consumer privacy) และการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งในยุคที่ผู้ประกอบธุรกิจและแพลตฟอร์มดิจิทัลเก็บรวบรวมและใช้ประโยชน์จากข้อมูลของประชาชนจำนวนมหาศาล ทั้งนี้ ร่างกฎหมายดังกล่าวเป็นร่างที่เกี่ยวด้วยการเงิน ซึ่งต้องได้รับคำรับรองจากนายกรัฐมนตรีตามกระบวนการทางรัฐธรรมนูญ โดยสภาผู้บริโภคได้ติดตามผลักดันให้ร่างกฎหมายเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา เพื่อสร้างหลักประกันสิทธิผู้บริโภคให้เทียบเท่ามาตรฐานสากล
ขณะเดียวกัน ร่างพระราชบัญญัติเศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล ซึ่งรัฐบาลอยู่ระหว่างผลักดัน แม้มีวัตถุประสงค์เพื่อกำกับดูแลธุรกิจแพลตฟอร์มสร้างความเป็นธรรมในระบบเศรษฐกิจดิจิทัล และการคุ้มครองผู้บริโภค แต่นายอดิศักดิ์เห็นว่า ร่างกฎหมายดังกล่าวยังมีช่องว่างสำคัญด้านการคุ้มครองผู้บริโภค โดยเฉพาะการกำหนดหน้าที่และความรับผิดชอบของแพลตฟอร์มเมื่อเกิดการหลอกลวง การจำหน่ายสินค้าผิดกฎหมาย หรือการเผยแพร่โฆษณาที่ทำให้ผู้บริโภคเสียหาย จึงเสนอให้ทบทวนสาระสำคัญของร่างกฎหมาย โดยกำหนดมาตรการป้องกันความเสียหาย การจัดการผู้กระทำผิด และกลไกร้องเรียนเยียวยาที่ผู้บริโภคเข้าถึงได้จริง ไม่ใช่มุ่งเพียงการกำกับการแข่งขันและการดำเนินธุรกิจของแพลตฟอร์ม
อีกประเด็นที่น่ากังวลคือ ร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งอยู่ระหว่างการพัฒนาเพื่อกำหนดหลักเกณฑ์กำกับดูแลการใช้ AI โดยนายอดิศักดิ์ตั้งข้อสังเกตว่า แนวทางการจัดทำกฎหมายก่อนหน้านี้เคยมีข้อเสนอให้จัดตั้ง กองทุนเยียวยาความเสียหายจาก AI แต่สาระดังกล่าวไม่ได้ปรากฏอยู่ในร่างที่กำลังผลักดัน จึงเห็นว่ารัฐบาลควรทบทวนและนำกลไกเยียวยากลับมาพิจารณา เนื่องจากความเสียหายจาก AI อาจมีความซับซ้อน ทั้งการใช้ภาพหรือเสียงปลอมเพื่อหลอกลวง การตัดสินใจของระบบอัตโนมัติที่กระทบสิทธิผู้บริโภค และกรณีที่ไม่สามารถระบุผู้รับผิดชอบได้อย่างชัดเจน หากกฎหมายกำหนดเพียงมาตรฐานกำกับดูแล แต่ไม่มีกลไกช่วยเหลือผู้เสียหายที่มีประสิทธิภาพ ผู้บริโภคอาจต้องแบกรับภาระในการพิสูจน์และเรียกร้องค่าเสียหายด้วยตนเอง
นายอดิศักดิ์ย้ำว่า การพัฒนากฎหมายเศรษฐกิจดิจิทัลต้องให้ความสำคัญกับสิทธิและความปลอดภัยของผู้บริโภคไม่น้อยไปกว่าการส่งเสริมธุรกิจและการลงทุน โดยเฉพาะการกำหนดความรับผิดชอบของผู้ประกอบการและแพลตฟอร์ม การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล และการสร้างระบบเยียวยาที่มีประสิทธิภาพ เพื่อให้ประชาชนได้รับประโยชน์จากเทคโนโลยีอย่างแท้จริง ไม่ใช่เป็นฝ่ายรับความเสี่ยงและความเสียหายจากการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจดิจิทัลเพียงลำพัง



