Ribbon

น้ำสะอาด – อาหารปลอดภัย คือสิทธิขั้นพื้นฐาน สภาผู้บริโภคจี้รัฐแก้ สารหนูปนเปื้อน

Getting your Trinity Audio player ready...
น้ำสะอาด – อาหารปลอดภัย คือสิทธิขั้นพื้นฐาน สภาผู้บริโภคจี้รัฐแก้ สารหนูปนเปื้อน

จากกรณีปัญหาการปนเปื้อนสารหนูในแม่น้ำกกและแหล่งน้ำใกล้เคียง ซึ่งส่งผลกระทบต่อการใช้น้ำและการดำรงชีวิตของประชาชนในพื้นที่ภาคเหนือ ความเสี่ยงดังกล่าวไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแหล่งน้ำเท่านั้น แต่ยังอาจส่งต่อไปถึงดิน พืชผัก ข้าว และสัตว์น้ำ ก่อนเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารที่มีผู้บริโภคไทยต้องเผชิญในแต่ละวัน

ภก.สุภนัย ประเสริฐสุข อนุกรรมการด้านอาหาร ยา และผลิตภัณฑ์สุขภาพ สภาผู้บริโภค ระบุว่า ปัญหาสารหนูปนเปื้อนในแหล่งน้ำไม่ได้กระทบเฉพาะผู้อาศัยริมแม่น้ำหรือผู้ที่สัมผัสน้ำโดยตรงเท่านั้น แต่สามารถขยายวงกว้างผ่านห่วงโซ่อาหาร เมื่อน้ำที่ปนเปื้อนถูกนำไปใช้เพาะปลูกหรือเป็นแหล่งอาศัยของสัตว์น้ำ สารพิษจะเข้าสู่ผัก ข้าว และปลา ก่อนส่งต่อถึงผู้บริโภคในแต่ละมื้อ โดยที่ผู้บริโภคไม่สามารถสังเกตความผิดปกติได้จากรูปลักษณ์หรือรสชาติของอาหาร

ภก.สุภนัย อธิบายว่า สารหนูเข้าสู่ร่างกายได้ 3 ช่องทางหลัก คือ การสูดดม การสัมผัสสิ่งแวดล้อมที่ปนเปื้อน และการบริโภคอาหาร โดยพืชผักสามารถดูดซึมสารพิษจากน้ำและดินเข้าสู่ส่วนต่าง ๆ ของพืช ขณะที่ข้าวสามารถดูดซึมและสะสมสารหนูไว้ในเมล็ด นอกจากนี้ สัตว์น้ำที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำปนเปื้อนก็อาจเป็นอีกช่องทางหนึ่งที่ทำให้สารพิษเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร

“แม้ผู้บริโภคจะไม่ได้อาศัยอยู่ในพื้นที่เสี่ยงโดยตรง ก็อาจได้รับสารปนเปื้อนผ่านวัตถุดิบที่ถูกนำมาจำหน่ายและประกอบอาหารได้ หากไม่มีระบบตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ” ภก.สุภนัยกล่าว

ได้รับซ้ำ เสี่ยงสะสมในร่างกาย

ภก.สุภนัย ระบุว่า สารหนูมีหลายรูปแบบ โดยสารหนูอนินทรีย์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการปนเปื้อนจากสิ่งแวดล้อมและกระบวนการอุตสาหกรรม มีความเป็นพิษและต้องเฝ้าระวัง ขณะที่สารหนูอินทรีย์ซึ่งพบในอาหารทะเลบางชนิด โดยทั่วไปมีความเป็นพิษต่ำกว่าและร่างกายขับออกได้

เมื่อสารหนูอนินทรีย์เข้าสู่ร่างกาย จะต้องผ่านกระบวนการเปลี่ยนแปลงที่ตับก่อนขับออกทางปัสสาวะ แต่การขับออกไม่ได้เกิดขึ้นทั้งหมดในทันที มีสารบางส่วนตกค้าง หากได้รับซ้ำอย่างต่อเนื่อง ร่างกายอาจกำจัดไม่ทัน และเพิ่มความเสี่ยงจากการสะสมของสารพิษจนเป็นอันตรายต่อสุขภาพ

สิ่งที่น่ากังวลคือ ผู้บริโภคไม่สามารถรู้ได้ง่าย ๆ ว่าอาหารที่รับประทานในแต่ละวันมีสารหนูปนเปื้อนหรือไม่ โดยเฉพาะประชาชนในพื้นที่เสี่ยงที่ต้องพึ่งพาแหล่งน้ำและอาหารในชุมชน การหลีกเลี่ยงอาหารจากพื้นที่ทั้งหมดอาจทำได้ยาก เนื่องจากมีข้อจำกัดทั้งด้านรายได้และทางเลือกในการดำรงชีวิต

แนะ 5 แนวทางลดความเสี่ยง หลีกเลี่ยงการรับสารพิษซ้ำจากแหล่งเดิม

สำหรับประชาชนที่ยังต้องใช้ชีวิตอยู่ในพื้นที่เสี่ยง ภก.สุภนัย แนะนำให้ปรับพฤติกรรมการบริโภคและการใช้น้ำ เพื่อลดโอกาสสัมผัสสารปนเปื้อน โดยมีแนวทางสำคัญ ได้แก่

  1. หมุนเวียนแหล่งอาหารและชนิดโปรตีน ไม่รับประทานปลา ข้าว หรืออาหารจากแหล่งเดิมซ้ำ ๆ ติดต่อกัน ควรสลับแหล่งที่มาของวัตถุดิบและหมุนเวียนชนิดอาหาร เช่น สลับรับประทานปลา ไข่ เนื้อสัตว์ และเต้าหู้ เพื่อลดโอกาสได้รับสารปนเปื้อนจากแหล่งเดิมอย่างต่อเนื่อง
  2. เลือกซื้ออาหารจากแหล่งที่มีความเสี่ยงต่ำกว่า หากเป็นไปได้ควรเลือกผัก ผลไม้ และวัตถุดิบจากพื้นที่อื่นที่ไม่ได้อยู่ในบริเวณเสี่ยง รวมถึงเปลี่ยนแหล่งซื้ออาหาร ไม่พึ่งพาวัตถุดิบจากแหล่งเดียวเป็นประจำ
  3. ระมัดระวังการบริโภคส่วนที่อาจสะสมสารพิษ เช่น เครื่องในสัตว์ ส่วนรากและโคนของพืชผัก รวมถึงอวัยวะภายในของสัตว์น้ำ ควรพิจารณาหลีกเลี่ยงหากมาจากแหล่งที่สงสัยว่ามีการปนเปื้อน
  4. ตรวจสอบคุณภาพน้ำก่อนนำมาอุปโภคและบริโภค โดยเฉพาะน้ำประปาหมู่บ้านหรือแหล่งน้ำในชุมชนที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยง หากตรวจพบสารหนูเกินมาตรฐาน ไม่ควรนำมาใช้ดื่มหรือประกอบอาหาร และไม่ควรเข้าใจว่าการต้ม การกรองทั่วไป หรือการใช้เครื่องกรอง UV จะสามารถกำจัดสารหนูได้ ควรใช้แหล่งน้ำที่ผ่านการตรวจสอบว่าปลอดภัย หรือระบบกรองที่เหมาะสม เช่น ระบบ Reverse Osmosis (RO)
  5. ลดการสัมผัสสารปนเปื้อนจากสิ่งแวดล้อม หากจำเป็นต้องทำงานหรือสัมผัสดิน น้ำ หรือตะกอนในพื้นที่เสี่ยง ควรสวมถุงมือและรองเท้าบูท หลีกเลี่ยงการสัมผัสโดยตรง และชำระล้างร่างกายหลังสัมผัสสิ่งที่อาจปนเปื้อน

ทั้งนี้ การปรับพฤติกรรมเป็นเพียงแนวทางช่วยลดโอกาสได้รับสารพิษ ไม่ใช่วิธีรับประกันว่าจะป้องกันการปนเปื้อนได้ทั้งหมด และไม่มีวิตามิน หรือสมุนไพร ที่สามารถขับสารหนูออกจากร่างกายได้ 100% ผู้ที่กังวลว่าอาจได้รับสารพิษหรือมีอาการผิดปกติ ควรเข้ารับการตรวจประเมินจากแพทย์ ไม่ควรซื้อผลิตภัณฑ์หรือยาขับสารพิษมารับประทานเอง

จี้รัฐตรวจสอบถึงปลายทางและเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ

ภก.สุภนัย ระบุว่า การแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนไม่ควรผลักภาระให้ประชาชนต้องปรับตัวหรือรับผิดชอบป้องกันตัวเองเพียงฝ่ายเดียว เพราะการเข้าถึงน้ำและอาหารที่ปลอดภัยเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของผู้บริโภค ไม่ควรเป็นสิทธิที่ขึ้นอยู่กับว่าประชาชนมีเงินมากพอจะเลือกซื้อน้ำหรืออาหารจากแหล่งอื่นหรือไม่ ภาครัฐจึงต้องมีมาตรการจัดการที่ครอบคลุมอย่างน้อย 4 ด้าน ได้แก่

  1. ตรวจสอบตั้งแต่ต้นทาง ตรวจคุณภาพดิน น้ำ ตะกอน และพื้นที่ผลิตอาหารในบริเวณเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอ เพื่อค้นหาจุดปนเปื้อนและประเมินความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ
  2. ตรวจสอบวัตถุดิบและอาหารที่ผลิตหรือจับได้จากพื้นที่เสี่ยงอย่างต่อเนื่อง หากพบการปนเปื้อนเกินมาตรฐาน ต้องมีมาตรการระงับการจำหน่ายหรือเรียกคืนสินค้าอย่างรวดเร็ว เพื่อไม่ให้สารพิษกระจายไปถึงผู้บริโภคในพื้นที่อื่น
  3. เปิดเผยข้อมูลและเฝ้าระวังสุขภาพ ประชาชนต้องเข้าถึงผลตรวจสอบได้ ทั้งแหล่งที่มาของการปนเปื้อน ผลวิเคราะห์คุณภาพน้ำและอาหาร รวมถึงต้องมีระบบติดตามตรวจสุขภาพประชาชนในพื้นที่เสี่ยงอย่างต่อเนื่อง
  4. เยียวยาผู้ได้รับผลกระทบและแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ ต้องดูแลทั้งประชาชน เกษตรกร และผู้ประกอบการที่ได้รับความเสียหาย พร้อมประสานความร่วมมือข้ามพรมแดนผ่านกลไกทางการทูตและกฎหมาย เพื่อแก้ไขแหล่งกำเนิดมลพิษอย่างจริงจัง

นอกจากนี้ ภก.สุภนัย ยังเห็นว่า พ.ร.บ.อาหาร ควรปรับปรุงแก้ไขรวมถึงให้ความสำคัญกับการตรวจสอบย้อนกลับและระบบแจ้งเตือนภัยที่รวดเร็ว หากพบอาหารปนเปื้อน ต้องสามารถระบุแหล่งผลิต เส้นทางการกระจายสินค้า และแจ้งเตือนผู้บริโภคที่อาจซื้อสินค้าไปแล้วได้ทันเวลา

“น้ำต้องปลอดภัย อาหารต้องตรวจสอบได้ ข้อมูลต้องเปิดเผย และสุขภาพของประชาชนต้องไม่ถูกทอดทิ้ง” คือหลักการสำคัญที่ภาครัฐต้องทำให้เกิดขึ้นจริง เพราะผู้บริโภคมีสิทธิรู้ว่าอาหารที่รับประทานอยู่ปลอดภัยมากน้อยเพียงใด และมีสิทธิได้รับความคุ้มครอง

ภก.สุภนัย ทิ้งท้ายว่า การตื่นตัวและระมัดระวังเรื่องสารพิษเป็นสิ่งที่ดี แต่ประชาชนไม่ควรต้องอยู่กับความหวาดระแวงจนไม่กล้าใช้ชีวิต การปรับพฤติกรรมของผู้บริโภคควรทำควบคู่ไปกับมาตรการของภาครัฐที่มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะการตรวจสอบตั้งแต่ต้นทาง ควบคุมอาหารจนถึงปลายทาง เปิดเผยข้อมูล และเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ เพราะการได้รับน้ำและอาหารที่ปลอดภัยไม่ใช่เรื่องที่ประชาชนต้องร้องขอ แต่เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่รัฐต้องคุ้มครอง

เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง